پایان سلطه کفر، آغاز نفاق از دیدگاه قرآن و حدیث(تفسیر موضوعی المیزان) صفحه 146

داشتند، ولي اسلام به آن اهميت نداده است. نه قرآن، شعر و شعرا را حتي با كلمه‌اي مـدح نمـوده، و نـه احـاديث پيـامبر در آن بـاره سفـارشي كرده است!

تأثير فتوحات دوره خلفا در حركات فكري

زماني كه رسول اللّه صلي‌الله‌عليه‌و‌آله رحلت فرمود جريان خلافت آن حضرت بدانجا كشيد كه همه مي‌دانند و اختلاف در اين‌باره هم دردي به دردهاي موجود افزود.

قرآن در زمان خليفه اول، پس از جنگ «يمامه» و شهادت عده‌اي از حافظين قرآن جمع‌آوري شد.

در زمان خلافت او، كه تقريبا دو سال بود، و سپس در عهد خليفه دوم، به

تأثير فتوحات دوره خلفا در حركات فكري (303)

همان طور بود. آوازه اسلام هرچند منتشر شده و به حدي وسعت گرفته بود كه مسلمانان در عهد خليفه دوم به فتوحات بسياري رسيدند، لكن اشتغال به اين فـتـوحـات آنان را از دقـت در ميـدان فـكـر، و تعـقـيـب ارتـبـاط علـوم و ارتـقـاء درجـه در آن راه، بازداشت، يا اين‌كه آنان همان سطح علمي را كه داشتند، كافي دانستـه و خود را محتاج توسعه و بسط آن نمي‌ديدند.

و علم و كمال هم يك چيز محسوس نيست كه ملتي درباره ملت ديگر ببيند، مگر اين‌كه به صنعت ارتبـاط پيدا كند و اثرش در برابر حواس ظاهر شـود، و عمـوم آن را بفهمند.

اين فتوحات پي در پي، بزرگترين غريزه غرور و نخوت عرب جاهلي را، كه در دوران پيامبر آرام گرفته بود، بيدار كرد، و به فعاليت واداشت، و روح ملتهاي استعماري و

(304) پايان سلطه كفر، آغاز نفاق