پایان سلطه کفر، آغاز نفاق از دیدگاه قرآن و حدیث(تفسیر موضوعی المیزان) صفحه 156

(324) پايان سلطه كفر، آغاز نفاق

بحث‌هاي كلامي در شيعـه

«شيعه» در بحث‌هاي كلامي سابقه قديمي دارد. اولين بار پس از رحلت پيامبر صلي‌الله‌عليه‌و‌آله بود كه اكثر بحث‌كنندگان شيعي از صحابه پيامبر صلي‌الله‌عليه‌و‌آله بودند، مانند: سلمان فارسي، ابي‌ذر، مقداد، عمار، عمروبن الحمق و... و كساني هم از تابعين، چون: رشيد، كميل، ميثم، و ساير هواخواهان علي عليه‌السلام ، كه به دست بني اميه از بين رفتند؛ بحث‌هاي كلامي مي‌نمودند.

دوباره، در زمان امام محمد باقر و امام جعفر صادق عليه‌السلام ريشه دوانده و كارشان قوت گرفت، و به بحث و تأليف كتاب‌ها و مقالات پرداختند، و دائما زير بار ستم حكومت‌ها و آزار و اذيت آنان، در كمال جديت به كار خود اشتغال داشتند، تا آن كه در

بحث‌هاي كلامي در شيعه (325)

دولــت «آل بويه» - حدود قرن چهارم هجري - امنيت نسبي يافتند، و سپس مجددا دچار اختنــاق و ستــم شدند، تا آن كه با ظهــور دولت صفــوي در ايران - در اوايل قــرن دهم هجري - راه همــوار شــد و تا امروز به‌همان وضع باقي ماند.

سيماي بحث‌هاي كلامي شيعه بيش از اشاعره به معتزله شبيه بود. بدين جهت گاهي برخي عقايد، چون عقيده «حسن و قبح» و مسئله «ترجيح بي‌مرجح» و مسئله «قدر» و مسئله «تفويض» به هم آميخته و مخلوط گشت. به همين دليل برخي پنداشته‌اند كه شيعه و معتزله در بحث كلامي چون دو اسب مسابقه بوده و هر دو به يك راه مي‌روند! ولي خيلي اشتباه كرده‌اند، اصولي كه از امامان اهل بيت عليه‌السلام نقل شده، و همان‌ها پيش شيعه اعتبار دارد، به هيچ وجه با مذاق معتزله سازش ندارد.

به هر حال «فن كلام» يك فن شريف است كه از معارف حقه ديني دفاع مي‌كند، لكن

(326) پايان سلطه كفر، آغاز نفاق

دانشمندان كلامي مسلمان در راه بحث، حسن انتخاب نداشته و ميان احكام عقلي تميز نــداده و به طوري كه خواهد آمد، «حق» را به «مسلميات» خلط نموده‌اند.