پایان سلطه کفر، آغاز نفاق از دیدگاه قرآن و حدیث(تفسیر موضوعی المیزان) صفحه 157

برخورد نفوذ علوم بيگانه با ظواهر دين

در اين دوران، علوم پيشينيان، يعني منطق و رياضيات و طبيعيات و الهيات و طب و حكمت عملي به عربي ترجمه و نقل شد. بدين ترتيب كه قسمتي از آن‌ها در دوران بني‌اميه ترجمه شده بود، و سپس در اوايل دوران بني عباس تكميل شد. صدها كتاب از زبان‌هاي يوناني و رومي و هندي و فارسي و سرياني به لغت عرب ترجمه شد، و مردم هم استقبال نمودند، و علوم مختلف را مورد بحث و درس قرار دادند، و طولي نكشيد كه خـود نظريه‌هاي مستقلي پيدا كردند، و كتاب‌ها و مقالاتي نوشتند.

برخورد نفوذ علوم بيگانه با ظواهر دين (327)

اين جريان علماي وقت را خشمناك ساخت، خصوصا اين كه مي‌ديدند كفار (يعني دهري‌ها و طبيعيون و مانوي‌ها و امثال آن‌ها،) به مسائل مسلم دين حمله مي‌كنند، و مسلمانان فلسفه خوان دين و دينداران را مورد اعتراض قرار مي‌دهند، و به اصول اسلام و مباني شرع انور اهانت مي‌كنند - مرضي چون ناداني نيست!

از چيزهايي كه علما را سخت ناراحت مي‌كرد، مسائلي بود كه روي فرضيات دانشمندان هيئت و طبيعيات مبتني شده بود، و به اصطلاح «اصل‌هاي موضوعي» چون مباني هيئت بطلميوسي، از قبيل: مسئله افلاك، و اين كه آن‌ها طبيعت پنجمي هستند، و پاره شدن و التيام آن‌ها محال است... افلاك و موجودات فلكي شخصا و عنـاصر عالم نوعشان قديمي‌اند، و انواع از قديم بوده‌اند، و امثال اين‌ها.

اين مسائل در فلسفه برهاني نشده بود، و تنها به طور «اصل موضوعي» ذكر مي‌شد،

(328) پايان سلطه كفر، آغاز نفاق

لكن فلسفه خوان‌هاي نادان آن‌ها را در زمره مسائل برهاني مي‌آوردند.

دهري‌ها و امثال آن‌ها، كه در آن زمان خود را به فلسفه مي‌بستند، چيزهاي ديگري از مزخرفات خود، چون عقيده «تناسخ» و «انكار معاد» و خصوصا «معاد جسماني» را بدان مسائل اضافه كرده بودند، و به ظواهر دين حمله برده و طعن مي‌زدند. و گاهي هم بعضي از آن‌ها مي‌گفتند: دين مجموعه‌اي از وظايف تقليدي است كه انبياء براي تربيت عقل‌هاي بسيط و ساده آورده‌اند، ولي فيلسوف، كه با علوم واقعي سر و كار دارد، از انبيـاء و مطالبشان بي‌نيــاز است؟! اينان در راه استــدلال گام‌هاي تنـدي برمي‌داشتند.

تجديد بناي فلسفه