بررسی گسترده ی فقهی غیبت صفحه 108

نقد و بررسی

حقیقت این است که آن چه در کلمات فقهاست عمدتاً از روایات أخذ شده است. کما این که شیخ هم تصریح فرمود: «بِمُلاحَظَهِ مَا تَقَدَّمَ مِنَ الأخْبَار». البته اندکی هم از لغت گرفته شده، ولی اگر کسی مدّعی باشد تعریف غیبت بیشتر از لغت گرفته شده است، ما نمی توانیم _ بعد از تحقیق نسبتاً مفصّلی که انجام دادیم _ تسلیم این ادّعا شویم. پس به بررسی اخبار می پردازیم.

امّا اخبار: در بررسیی که در ابتدای بحث انجام دادیم معلوم شد روایتِ مشتمل بر عبارتِ «ذِکْرُکَ أَخَاکَ بِمَا یَکْرَهُه» سند صحیح نداشته و لذا اعتباری ندارد. همین طور روایتی که غیبت را به «کَشْفُ عَمَّا سَتَرَهُ الله» معنا می کرد، گرچه تعدادش از روایت اوّل بیشتر بود و در مجموع مستفیضه بود، ولی از حدّ خبر واحد خارج نمی شود و به حدّ تواتر نمی رسد، در حدّی هم نیست که موجب اطمینان شود.

بنابراین خدمت جناب شیخ- قدس سره - عرض می کنیم: با وجود چنین تفاوتی در اخبار _ کما این که خود شیخ هم متعرّض این تفاوت خواهد شد _ چگونه می فرمایید: محصَّل از اخبار و کلمات قوم این است؟! عرض می کنیم: خیر، ما نمی توانیم تعریف شما را محصّل از اخبار و کلمات قوم بدانیم؛ زیرا اخبار به نحوی است که یک حاصل ندارد.

بله، در دو روایت _ که بعید نیست یکی باشد _ عبارت «ذِکْرُکَ أَخَاکَ بِمَا یَکْرَهُه» آمده است. کلمات بسیاری از فقها هم با این