بررسی گسترده ی فقهی غیبت صفحه 123

حدیث شامل هر مرده ای هم می شود، ولی قطعاً استثنا دارد و کسانی که مستحقّ لعن بودند و خداوند متعال هم در قرآن کریم آن ها را لعن فرموده است، از این قاعده مستثنا می باشند و به علاوه عمل معاویه ی ملعون نیز بر خلاف آن بوده است(1).

امر چهارم: حکم غیبت به کنایه

گاهی غیبت بالمطابقه صورت می گیرد، مانند آن که در امور دینی بگویند: فلانی _ نعوذ بالله _ شارب الخمر است یا فلان گناه را انجام داده است و یا در امور دنیوی بگویند: فلانی مبتلا به بواسیر است _ در حالی که دوست ندارد کسی بفهمد _ یا فلان بیماری را دارد.

ولی گاهی بالملازمه یا بالکنایه از دیگری یاد می کند؛ مثلاً کسی بگوید: فلانی خیلی سابقه دارند، پنجاه سال است در حوزه مشغول هستند و حالا صمدیه می خوانند! چنین قائلی بالملازمه به کودنی یا تنبلی او اشاره می کند.

این صورت هم حرام است و با غیبت بالمطابقه فرقی نمی کند؛ زیرا بیان آیه ی شریفه ی (و لایغتب) اطلاق دارد. وقتی بنا شد غیبت حرام باشد، خداوند حرمت آن را مقیّد به حالت بالمطابقه نفرموده است، پس حتّی شامل کنایه، غمزه و اشاره هم می شود؛ مثلاً کسی در مقام غیبت بگوید: «فلانی خیلی فهیم است» دیگری هم به علامت تأیید، سرش را تکان بدهد؛ یعنی حرف تو را تصدیق