- پیش گفتار 1
- اشاره 5
- معنای غیبت 5
- ریشه ی لغت غیبت و اشاره ای به ملاک تشخیص آن 6
- بررسی ادلّه ی حرمت غیبت 8
- اشاره 8
- اشاره 9
- 1. آیه ی نهی از غیبت 9
- آیات دالّ بر حرمت غیبت 9
- 2. آیه ی توبیخ لُمَزَه 12
- 3. آیه ی نهی از جهر به قول سوء 19
- اشاره 19
- مناقشه در استدلال شیخ- قدس سره - 19
- مصداق جالبی برای آیه ی شریفه در روایات 20
- 4. آیه ی مذمّت حبّ إشاعه ی فحشا 21
- اشاره 21
- مناقشه در استدلال 22
- تفسیر روایی آیه ی شریفه 24
- اشاره 28
- روایات دالّ بر حرمت غیبت 28
- _ روایت اجتناب غیبت 32
- _ روایت جامع الاخبار 32
- _ روایت مشی در عیب دیگران 33
- _ روایت غیبت کننده ی تائب 34
- _ روایت أکل حسنات 35
- آیا غیبت از کبائر است؟ 39
- اشاره 39
- تحقیقی در معنای گناهان کبیره 40
- وجه مخالفت برخی با کبیره بودن غیبت 40
- اقوال مختلف در معنای کبیره 42
- اطلاقات کبیره در روایات 44
- ادلّه ی شیخ- قدس سره - بر کبیره بودن غیبت 56
- ادلّه ی دیگری بر کبیره بودن غیبت 62
- استدلال به روایت أنس 62
- استدلال به آیه ی مذمّت از حُبّ إشاعه ی فحشا 65
- نتیجه ی بحث کبیره بودن غیبت 67
- آیا منحصراً غیبت «مؤمن» حرام است؟ 68
- حکم غیبت صبیّ ممیّز 71
- حکم غیبت صبیّ غیر ممیّز و مجنون 72
- اشاره 75
- حقیقت غیبت چیست؟ 75
- قیود مورد بحث در تعریف غیبت 76
- وجود عیب در غیبت شونده 76
- عدم رضایت غیبت شونده 77
- دیدگاه حضرت امام- قدس سره - در عدم لزوم وجود عیب، برای تحقّق غیبت 77
- اشاره 77
- مستوریت عیب 77
- آیا مستور بودن عیب، شرط تحقّق غیبت است؟ 79
- نقد و بررسی دیدگاه حضرت امام- قدس سره - 80
- اشاره 82
- بررسی اقوال لغویین در تبیین حقیقت غیبت 82
- نتیجه ی بررسی اقوال 89
- مناقشه در تعاریف لغویین 91
- اشاره به معنای غیبت در روایات و تعریف فقها از غیبت 93
- اشاره 93
- نقل دو تعریف از غیبت توسط شهید ثانی- قدس سره - 95
- تعریف محقّق کَرَکی- قدس سره - از غیبت 99
- تعریف نراقی اوّل - قدس سره - از غیبت 100
- تعریف نراقی ثانی- قدس سره - از غیبت 101
- تعریف شیخ بهایی- قدس سره - از غیبت 101
- تفسیر مرحوم شیخ- قدس سره - از عبارت «ذکرک أخاک بما یکرهه» 102
- اشاره 102
- تفصیل مرحوم شیخ- قدس سره - در تعریف غیبت 106
- نقد و بررسی 108
- قول مختار در تعریف غیبت 114
- تنبیهات مرحوم شیخ (قدس سره) 115
- اشاره 115
- امر اوّل: نقش قصد انتقاص در تحقّق غیبت در دیدگاه شهید ثانی- قدس سره - 116
- اشاره 116
- اشاره 117
- مناقشه در کلام شهید ثانی- قدس سره - 117
- آیا گفتن بیماری دیگران نزد پزشک، غیبت است؟ 118
- امر دوم: آیا حدیث نفس هم غیبت است؟ 119
- امر سوم: حکم غیبت مؤمن میّت 121
- امر چهارم: حکم غیبت به کنایه 123
- امر پنجم: حرمت غیبت، اعم از ذکر عیوب دینی و دنیایی است 124
- اشاره 124
- نحوه ی عمل در مثبتَین 125
- اشاره 127
- امر ششم: آیا کشف عیب مخفی شخص نامعیّن، غیبت است؟ 127
- اگر تعلیل عیب موجب تعمیم به دیگران شود، باعث تعدّد حرمت هم می شود؟ 127
- حکم ذکر عیب مستور شخص نامعیّن، اگر موجب حطّ شأن جمعی شود 128
- امر هفتم: آیا ذکر عیب مستور کسی در حضور او غیبت است؟ 130
- اشاره 132
- امر هشتم: دواعی غیبت 132
- دواعی غیبت در مصباح الشریعه 132
- بررسی اعتبار کتاب مصباح الشریعه 133
- توضیحات شهید ثانی- قدس سره - درباره ی دواعی غیبت 139
- اشاره 139
- 1. تشفّی الغیظ (تسکین عصبانیّت) 140
- 2. مساعده قوم (همراهی با دیگران) 140
- 3. اسقاط اثر الشهاده علیه (پیشگیری از قبول شهادت دیگری) 141
- 4. تبرئه النفس (تبرئه ی خود با اتّهام به دیگری) 142
- 5. اراده التصنّع و المباهاه (خود را بَر ساختن و اظهار فخر کردن) 142
- 6. الحسد 143
- 7. المطایبه و المحاکاه (شوخی و ادای دیگری را تقلید کردن) 144
- 8. السخریه (تمسخر) 144
- 10. الغضب لله تعالی (غیرت دینی) 145
- 9. الترحمُّ و التغمُّم (دلسوزی) 145
- اشاره 147
- کفّاره ی غیبت 147
- هفت احتمال در کفّاره ی غیبت 148
- اشاره 150
- تأسیس اصل در کفّاره ی غیبت 150
- مناقشه در ادلّه ی قائلین به اصل احتیاط 151
- قول به اصل احتیاط در کفّاره ی غیبت 151
- ادلّه ی وجوب کفّاره در غیبت 153
- سخن آخر در تأسیس اصل 153
- اشاره 153
- آیا ترک غیبت، حقِّ برادر مؤمن است؟ 154
- روایات لزوم استرضاء و استحلال 160
- اسلام دین رأفت نه خشونت 172
- جمع بندی استدلال ها و پاسخ کلّی بر لزوم استحلال 179
- مناقشه در وجه اعتباری 179
- ادلّه ی وجوب استغفار برای مغتاب 180
- مناقشه در استدلال به روایات 180
- آیا استغفار للمغتاب (بالفتح) واجب است؟ 180
- اشاره 180
- نتیجه ی بحث استغفار للمغتاب 188
- وجه جمع بین وجوب استحلال و وجوب استغفار للمغتاب چیست؟ 189
- اشاره 189
- توضیح کلام مرحوم شیخ- قدس سره - در وجه جمع 189
- استدراک جناب شیخ- قدس سره - 192
- نقد و بررسی نظر شیخ- قدس سره - 193
- اشاره 195
- آیا اگر مغتاب از غیبت مطّلع شد، استحلال لازم است؟ 195
- استدلال به روایت مصباح الشریعه 196
- کلام شهید ثانی- قدس سره - در وجه جمع 197
- تنها وظیفه ی قطعی غیبت کننده: استغفار از گناه خود 199
- مستثنیات غیبت 200
- اشاره 200
- نمونه هایی از برتری مصحلت غیبت بر مصلحت ترک آن 202
- پرهیز از افراط و تفریط 203
- قاعده و ملاک مرحوم شیخ- قدس سره - در موارد جواز غیبت 204
- اشاره 205
- دو قسم اصلی مستثنیات غیبت، از دیدگاه شیخ انصاری- قدس سره - 205
- الف) عدم خروج غیبت از حرمت، به قاعده ی لاضرر یا لاحرج با توجّه به امتنانی بودن این دو قاعده 206
- ب) جواز غیبت، به ملاک تزاحم 206
- مناقشه در نحوه ی ورود شیخ- قدس سره - به بحث مستثنیات غیبت 211
- اشاره 213
- اشاره 213
- 1. غیبت متجاهر به فسق 213
- موارد استثنا 213
- ادّعای مرحوم شیخ- قدس سره - در جواز لعن متجاهر به فسق و مناقشه در آن 215
- _ روایت هارون بن جهم 217
- ادلّه ی جواز غیبت متجاهر به فسق 217
- نتیجه ی نهایی در حکم غیبت متجاهر به فسق 251
- آیا جواز غیبت متجاهر به فسق، مشروط به غرض صحیح است؟ 253
- آیا غیبت متجاهر در غیر موردی که تجاهر به آن دارد، جایز است؟ 254
- اشاره 255
- آیا غیبت گناهانِ «دون ما تجاهر به» بالاولویه جایز است؟ 255
- نقد و بررسی فتوای شیخ- قدس سره - در جواز غیبت «دون ما تجاهر به» 257
- اشاره 258
- سخن مرحوم شیخ- قدس سره - در غیبت مرتکبین قبایح معروفه 258
- حکم غیبت کسی که در مکانی متجاهر و در مکان دیگر متستّر است، برای اهل مکان تستّر؟ 259
- مناقشه در دیدگاه شیخ- قدس سره - 259
- تحقّق تجاهر از منظر مرحوم شیخ- قدس سره - در صورت عدم ارائه ی محملی برای فسق 262
- اشاره 265
- 2. غیبت ظالم در مقام تظلّم (انتصار مظلوم) 265
- آیاتی که برای جواز غیبت مظلوم از ظالم، به آن استدلال شده است 266
- الف) آیه ی نفی سبیل برای کسی که در مقام انتصار است 266
- ب) آیه ی جواز جهر به قول برای مظلوم 269
- فروعات جواز غیبت در مقام تظلّم 272
- فرع اوّل: جواز غیبت ظالم حتّی در غیر مورد ظلم 272
- فرع دوم: آیا غیبت از ظالم نزد هر کسی جایز است؟ 275
- فرع سوم: آیا غیبت به عنوان شکایت از ترک اولی، جایز است؟ 277
- شواهد روایی بر جواز غیبت در مقام تظلّم 279
- 3. وجوب نُصح مستشیر 284
- اشاره 284
- مجوّزات غیبت به دلیل مزاحمت غرض أهم 284
- نقد و بررسی دیدگاه شیخ در جواز غیبت به خاطر وجوب نصح مستشیر 285
- اشاره 291
- ادلّه ی مرحوم شیخ- قدس سره - بر عدم حرمت غیبت در صورت استفتا 291
- الف) استدلال به قاعده ی تزاحم 291
- 4. استفتا 291
- ب) استدلال به روایت عوالی اللئالی 292
- ج) استدلال به صحیحه ی عبدالله بن سنان 295
- _ صحیحه ی عبدالله بن سنان 295
- سخن آخر در حکم غیبت در مقام استفتا 305
- اشاره 307
- 5. غیبت به قصد ردع از ارتکاب فعل حرام 307
- ادلّه ی مرحوم شیخ- قدس سره - بر جواز غیبت، در مقام قصد ردع عاصی از ارتکاب منکر 308
- الف) قاعده ی تزاحم 308
- ب) غیبت به قصد ردع منکر، مصداق احسان است 310
- ج) غیبت به قصد ردع منکر، مشمول اطلاق ادلّه ی نهی از منکر است 317
- اشاره 321
- ادلّه ی مرحوم شیخ- قدس سره - بر جواز غیبت به قصد حسم مادّه ی فساد 322
- الف) تزاحم 322
- ب) تمسّک به صحیحه ی داود بن سِرحان 323
- اشاره 333
- 7. جرح شهود 333
- حکم جرح رُوات کاذب 334
- حکم غیبت کسی که بدون علم، چیزی را به دین نسبت می دهد 336
- حکم جرح مفتیان بدون صلاحیت (مدّعیان مقام افتاء) 338
- حکم غیبت داوطلبان تصدّی مشاغل مهم در نظام جمهوری اسلامی 341
- حکم غیبت در مقام شهادت برای اقامه ی حدود 342
- اشاره 343
- 8. غیبت به جهت دفع ضرر از غیبت شونده 343
- الف) قاعده ی تزاحم 344
- ادلّه ی جواز غیبت برای دفع ضرر از غیبت شونده 344
- ب) غیبت به جهت دفع ضرر، مصداق «احسان» است 345
- نمونه ای تاریخی از تلاش امام صادق- علیه السلام - برای دفع ضرر از اصحاب 346
- اشاره 362
- اشاره 362
- نقد اشکال سید خویی- قدس سره - 362
- اشکال سیّد خویی- قدس سره - بر استدلال روایی مرحوم شیخ- قدس سره - برای جواز غیبت به جهت دفع ضرر 362
- 9. ذکر عیبی که صفت ممیّزه ی شخص باشد به نحوی که بدون آن شناخته نمی شود 362
- دلیل مرحوم شیخ- قدس سره - بر جواز غیبت به عیب ممیّزه 363
- نقد کلام مرحوم شیخ- قدس سره - 365
- تفصیل در موارد جواز ذکر عیوبی مثل حولاء، اعور و... 366
- 10. غیبت نزد کسی که به دلیل اطلاع از عیب، شنیدنش تأثیری در او نداشته باشد 367
- 11. غیبت برای ردّ ادّعای نسبت دروغین 368
- اشاره 368
- کلام سیّد خویی- قدس سره - مبنی بر جواز غیبتِ مدّعی نسَب، در صورت ترتّب أثر شرعی 368
- 12. قدح در مطالب باطلِ کسی که بالملازمه دالّ بر نقصان اوست 372
- سخن پایانی در مستثنیات غیبت 376
- اشاره 378
- حکم استماع غیبت 378
- کلام مرحوم شیخ- قدس سره - در حکم استماع غیبت 379
- اشاره 379
- مناقشه در کثرت روایات دالّ بر حرمت استماع غیبت 380
- ادلّه ی حرمت استماع غیبت 381
- 1. روایت غرر الحکم و درر الکلم: «السامع للغیبه أحد المغتابین» 381
- اشاره 382
- 2. روایتی از امیرالمؤمنین - علیه السلام - در کتاب اختصاص 382
- بررسی سند روایت اختصاص 383
- 3. روایتی از امام صادق - علیه السلام - در مجموعه ی شهید- قدس سره - 386
- 4. روایتی از رسول اکرم- صلی الله علیه و آله و سلم - در «لُب اللباب» قطب راوندی 386
- اشاره 388
- 5. حدیث مناهی «نهی النبی- صلی الله علیه و آله و سلم - عن الغیبه و الاستماع الیها» 388
- مناقشه ی بعض اعاظم در دلالت حدیث مناهی 389
- بررسی مناقشه ی سیّد خویی- قدس سره - در حمل ذیل روایت بر سماع قهری 392
- اشاره 392
- اشکال دیگری بر استدلال به حدیث مناهی برای اثبات جواز استماع غیبت 394
- نقد این اشکال 395
- بررسی سند حدیث مناهی 395
- 6. روایت شهید ثانی- قدس سره - در کشف الریبه 395
- اشاره 395
- 7. روایات دالّ بر لزوم ردّ غیبت 397
- نحوه ی استدلال شهید ثانی- قدس سره - به این روایت 397
- نقد استدلال شهید ثانی- قدس سره - 397
- اشاره 397
- سخن آخر در دلالت روایات لزوم ردّ غیبت، بر حرمت استماع 410
- دلیل ما بر حرمت استماع غیبت 411
- 1. رضایت به فعل حرام 418
- اشاره 418
- استفاده ی حرمت استماع غیبت، از طریق عناوین ملازم با آن 418
- 2. دفع منکر 419
- 3. تشویق منکر 420
- اشاره 421
- حکم استماع، در صورت جواز غیبت 421
- 1. شنیدن غیبتی که تخصّصاً از موضوع غیبت خارج است 422
- اشاره 422
- احتمالات مختلف در مسأله 422
- 2. شنیدن غیبتی که برای غیبت کننده به خاطر اضطرار، تقیّه و یا عدم بلوغ، جایز است 423
- 3. شنیدن غیبت ظالم در مقام انتصار 424
- حکم استماع در صورت شک در جواز غیبت 425
- اشاره 425
- شکّ در جواز غیبت به خاطر شکّ در مثل مظلومیّت مغتاب 427
- قول مختار در مقام شک 430
- وحدت ردّ غیبت با نهی از منکر در نظر محقّق ایروانی- قدس سره - 440
- آیا وجوب ردّ غیبت، همان وجوب نهی از منکر است؟ 440
- ملاحظاتی در ردّ غیبت 443
- آیا با شک در این که غیبت کننده مجوّز دارد، ردّ غیبت واجب است؟ 443
- اشاره 443
- آیا با علم به این که غیبت کننده مجوز غیبت دارد، باز ردّ غیبت واجب است؟ 445
- آیا مدح در حضور و غیبت در غیاب، عقاب را دو برابر می کند؟ 447
- اشاره 447
- ذو اللسانین یا ذو وجهین چه کسانی هستند؟ 447
- توضیحی درباره ی استفاده ی توثیقات عامّه از کامل الزیارات 453
- توثیق مشایخ اصحاب اجماع 454
- استفاده ی توثیقات عامّه از تفسیر علی بن ابراهیم 454
- نتیجه گیری از روایات ذو وجهین 457
- اشاره 462
- آیا غیبت بر بهتان هم اطلاق می شود؟ 462
- نقد کلام مرحوم شیخ 465
- بهتان غیابی در نگاه شیخ انصاری- قدس سره - دارای سه عقاب کذب، غیبت و مرکّب است: 465
- اشاره 465
- 1. آیا رضایت غیبت شونده موجب حلّیت غیبت می شود؟ 466
- دو نکته ی مهم در تتمیم بحث غیبت 466
- 2. آیا با إخبار ثقه، استحقاق غیبت شخص ثابت می شود؟ 471
- حقوق اخوان در کلام مرحوم شیخ (قدس سره) 473
- اشاره 473
- اشاره 478
- کلام مرحوم شیخ- قدس سره - در اختصاص حقوق إخوان به عاملین آن 478
- اشکال سیّد خویی- قدس سره - بر کلام مرحوم شیخ 482
- نقد کلام سید خویی- قدس سره - 483
- کتاب نامه 484
مردم است به آن ها ظلم نکند. [اگر این سه مورد را انجام داد] بر مردم واجب است عدالت این شخص را بین مردم اظهار کنند (بگویند این شخص عادل است)، مروت او را اظهار کنند، غیبت او را حرام بدانند و این که برادری او بر مردم واجب است.
بررسی سند روایت
جناب صدوق (محمّد بن علی بن بابویه) از پدر بزرگوار خود علی بن بابویه، از علی بن موسی الکمندانی(1). علی بن موسی الکمندانی جزء عدّه ی جناب کلینی است که از احمد بن محمّد بن عیسی اشعری نقل می کند. در برخی موارد، جناب کلینی می فرماید: این روایت را از عدّه ای از اصحاب ما از احمد بن محمّد بن خالد نقل می کنم. در برخی موارد هم از سهل بن زیاد یا افرادی دیگر. مرحوم علامه ی حلّی در کتاب خلاصه در فایده ی سوم، این مطلب را توضیح داده است(2). پس علی بن موسی الکمندانی جزء عدّه ی
1- «کُمندان» ظاهراً نام محله ای در قم است.
2- الفائده الثالثه: قال الشیخ الصدوق محمّد بن یعقوب الکلینی فی کتابه الکافی فی أخبار کثیره عده من أصحابنا عن أحمد بن محمّد بن عیسی قال و المراد بقولی عده من أصحابنا محمّد بن یحیی و علی بن موسی الکمندانی و داود بن کوره و أحمد بن إدریس و علی بن إبراهیم بن هاشم و قال کلما ذکرته فی کتابی المشار إلیه عده من أصحابنا عن أحمد بن محمّد بن خالد البرقی فهم علی بن إبراهیم و علی بن محمّد بن عبد الله بن أذینه و أحمد بن عبد الله بن أمیه و علی بن الحسن قال و کلما ذکرته فی کتابی المشار إلیه عده من أصحابنا عن سهل بن زیاد فهم علی بن محمّد بن علان و محمد بن أبی عبد الله و محمّد بن الحسن و محمّد بن عقیل الکلینی. (رجال العلامه _ خلاصه الأقوال، ص 2_271)