کتابخانه بالقرآن

بررسی گسترده ی فقهی غیبت صفحه 320

صفحه 320

ثانیاً (پاسخ نقضی): علی القاعده مقصود محقّق ایروانی که فرمود: «لا یجوز الرّدع عن المنکر بالمنکر» این است که با منکری که لولا جهت ردع، منکر است نمی توان نهی از منکر کرد، در حالی که کلیّت این کلام درست نیست. موارد متعدّدی در روایات هست که لولا جهت ردع و دفع منکر، جزء منکرات است، امّا وقتی همین منکر مصداق ردع و دفع منکر قرار می گیرد چه بسا واجب هم می شود.

به عنوان نمونه فقها فرموده اند: مراتبی از امر به معروف و نهی از منکر، همراه با ضرب بلکه همراه با جرح است. البته در این که چه کسی می تواند متصدّی آن باشد بین فقها اختلاف نظر هست، ولی غرض ما این است که با همین نمونه، کلیّت کلام محقّق ایروانی قابل نقض است؛ یعنی ضرب و جرح دیگران اگر جهت ردع و دفع منکر نباشد منکر و حرام است، ولی همین ضرب یا جرح در آن مرتبه ی امر به معروف و نهی از منکر، جایز بلکه واجب می شود.

کما این که صحیحه ی عبدالله بن سنان _ که در مباحث قبل نقل کردیم _ به وضوح بر این مطلب دلالت دارد؛ چون حضرت به آن مرد فرمودند: مادرت را حبس کن یا او را قید بزن (دست وپایش را ببند). پس حبس کردن و قید زدن برای دفع منکر جایز است، در حالی که حبس کردن و قید زدن مسلمان _ خصوصاً اگر مادر او باشد(1) _ در حالت عادی حرام است.

1- (وَ قَضی رَبُّکَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِیَّاهُ وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً إِمَّا یَبْلُغَنَّ عِنْدَکَ الْکِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ کِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لا تَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً کَریماً)؛ و پروردگارت فرمان داده که جز او را نپرستید و به پدر و مادر نیکی کنید! هرگاه یکی از آن دو یا هر دوی آن ها نزد تو به سنّ پیری رسند، کمترین اهانتی به آن ها روا مدار! و بر آن ها فریاد مزن! و گفتار لطیف و سنجیده و بزرگوارانه به آن ها بگو. (الإسراء، آیه ی 23)