بررسی گسترده ی فقهی غیبت صفحه 36

البته احباط دو معنا دارد(1) که یک معنای آن مورد قبول شیعه نیست و آن این که: حسنات و سیّئاتِ شخص را کسر و انکسار کنند و با جمع و تفریق، نتیجه ی اعمال را به دست آورند که اگر مجموع اعمال خیر انسانی کمتر از سیّئات او بود جهنّمی و اگر حسناتش بیشتر بود بهشتی است. این معنای احباط، مورد قبول شیعه نیست و آیات، بلکه ادلّه ی عقلی برای ردّ آن وجود دارد. از جمله ی آیات، این آیه ی مبارکه است:

(فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّهٍ خَیْراً یَرَهُ * وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّهٍ شَرًّا یَرَهُ)(2) ؛

پس هر کس هم وزن ذرّه ای کار خیر انجام دهد آن را می بیند! و هر کس هم وزن ذرّه ای کار بد کند آن را می بیند.

إن قلت: آیا بحث میزان اعمال که در فرهنگ اسلامی وجود دارد، با نفی این معنای احباط و کسر و تفریق اعمال منافات نخواهد داشت؟

قلت: خیر، «میزان» یعنی بودجه و دخل و خرج را شمردن، نه کسر و انکسار و اخذ به فرآیند و حاصل. بله، در مجموع اگر کسی بهشتی باشد به بهشت خواهد رفت، ولی این بدان معنا نیست که آثار کار بدش دیده نشود و روی آن اعمال خط بکشند؛ مثلاً بگویند این سیّئه با آن حسنه محو شود و مانند آن، بلکه ممکن است کارهای بد انسان مورد عفو یا شفاعت قرار گیرد.