بررسی گسترده ی فقهی غیبت صفحه 384

ثانیاً: در میان فقهای قدیم، بعضی در توثیق افراد مبنای خاصّی به نام اصاله العداله داشتند؛ یعنی هر مسلمانی عادل و ثقه است مگر این که فسق او احراز شود و همین که شخصی فسقش ثابت نشده باشد می توان گفت عادل و ثقه است. طبق این مبنا می توان گفت افراد مجهول هم عادل و ثقه اند.

یکی از کسانی که تصریح به این مبنا دارد شیخ صدوق- قدس سره - در الهدایه است که می فرماید: «المسلمون کلّهم عدول تقبل شهادتهم»(1).

این مبنا مورد پذیرش ما نیست و از آن جایی که احتمال دارد شیخ مفید- قدس سره - هم چنین مبنایی داشته باشد _ گرچه خیلی بعید است _ پس نمی توانیم بگوییم روایت در نزد ما هم از لحاظ سند تمام است.

ثالثاً: گاهی روایتی به صورت «مُعَنعَن» به شخصی می رسد و گاهی به صورت «قال، قال». ممکن است روایتی که به صورت «معنعن» رسیده است از لحاظ سند تمام باشد و ناقل بخواهد آن را با حذف سند و به صورت ارسال نقل کند، ولی به جهت رعایت امانت در نقل می گوید: عن الصادق - علیه السلام - . بنابراین تعبیر به «عن الصادق» دلالتی ندارد بر این که سند روایت نزد او ناتمام بوده