بررسی گسترده ی فقهی غیبت صفحه 393

متدینین هستند معمولاً این چنین است و بدون این که انسان انتظار غیبت را داشته باشد شخصی شروع به غیبت می کند و سامع در برابر عمل انجام شده قرار می گیرد.

پس حمل بر سماع قهری نه خلاف ظاهر است و نه نادر. و اصلاً این خلاف ذوق عرفی است که بگوییم شنیدن غیبت جایز است امّا بعد از شنیدن باید رد کند. اگر رد کردن و دفاع از آبروی مؤمن بعد از گفته شدنش واجب باشد، از اوّل مانع ریخته شدن آبروی مؤمن شود که بهتر(1) است. بنابراین ذوق عرفی این را نمی پسندد که بگوییم شنیدن غیبت جایز است ولی بعد از شنیدن لازم است رد کند.

إن قلت: این طور نیست که همیشه ترک مجلس غیبت و حتّی نهی از غیبت نسبت به شنیدن و ردّ آن بهتر باشد. در بعضی موارد، شنیدن و رد کردن بیشتر باعث حفظ آبروی مؤمن می شود تا این که مجلس را ترک کند و در غیاب او هتک حرمت واقع شود، بلکه اگر بماند و غیبت را بشنود سپس رد کند و از او دفاع کند بهتر است. بنابراین بهتر است بگوییم روایاتِ وجوب ردّ غیبت، دالّ بر جواز استماع غیبت برای ردّ آن است.

قلت: اگر در مواردی واقعاً این طور باشد که مصلحتِ ماندن، شنیدن و ردّ غیبت، بالاتر از مفسده ی شنیدن آن باشد و طریق مصلحت اقوی منحصر در همین راه بود، می توانیم بگوییم از باب تزاحم مقدّم می شود. ولی این در موارد خاص و نادری است و