بررسی گسترده ی فقهی غیبت صفحه 453

توضیحی درباره ی استفاده ی توثیقات عامّه از کامل الزیارات

بعضی از اعاظم قائل بودند هر کسی که صاحب کامل الزیارات (جعفر بن محمّد بن قولویه- قدس سره -) از او در کامل الزیارات نقل روایت کند ثقه است؛ چون ایشان در ابتدای کتاب فرموده است: من روایات این کتاب را از طریق مشایخ ثقات نقل می کنم. بنابراین، کلام ایشان توثیق عامّی است برای راویان کتاب کامل الزیارات.

ولی ما قبلاً به طور مفصّل بیان کردیم این حرف تمام نیست؛ زیرا کسانی در سند کامل الزیارات واقع شده اند که واضح الضعف، واضح الفسق و واضح الکذب اند، پس نمی توان قبول کرد تمام راویان کامل الزیارات ثقاتند. لذا بعضی با روشن شدن این اشکالات از این مبنا رفع ید کرده اند، ولی بعضی دیگر قائل شده اند به این که منظورِ مرحوم ابن قولویه، مشایخ بلاواسطه است و قائل به وثاقت مشایخ بلاواسطه ی ابن قولویه شده اند.

امّا ما در توضیح کلام ابن قولویه گفتیم آن کلام مبنی بر غلبه است و منظورشان این است که کتاب کامل الزیارات مطالبش مُتقن و صحیح است و از راویان ثقه نقل شده است، امّا منظور این نیست که هیچ راوی غیر ثقه ای در آن نیست. کما این که مرحوم کلینی نیز نظیر این مطالب را درباره ی کتاب کافی در مقدّمه ی آن فرموده است. همچنین در اوّل من لایحضره الفقیه هم نظیر این مطالب وجود دارد. پس منظور این است که در این کتب، بنا بر اتقان و صحت است و از ثقات نقل می شود، امّا ممکن است