بررسی گسترده ی فقهی غیبت صفحه 70

می فرمود: «الْمُؤْمِنَ أَخُ الْمُؤْمِن»(1) (مؤمن برادر مؤمن است نه اهل خلاف)، پس از اوّل، حرمت مستفاد از آیه ی شریفه شامل مخالفین نمی شود(2)، در نتیجه مصداق مَثَل «ضیّق فم الرکیّه» می باشد و دایره ی شمول معنوی آیه از اوّل تنگ بوده و موارد مشکوک، مجرای برائت است.

بله، گاهی عناوین دیگری بر غیبت مخالفین منطبق می شود. از بعضی روایات استفاده می شود بعضی عناوین را نباید حتّی به کافر نسبت داد، مانند ابن الزنا. پس به مخالفینی که حداقل در ظاهر، حکم اسلام بر آن ها جاری می شود به طریق اولی نباید گفت و این موارد استثناء می شود. امّا غیر از این موارد، دلیلی بر عدم جواز نداریم.

البته باید توجّه داشت که رعایت جوانب تقیّه لازم است. در عین حال، بعضی از روایات می فرمایند: «الْکَفُ عَنْهُمْ أَجْمَل»(3).

1- مستدرک الوسائل، ج 8، کتاب الحج، ابواب احکام العشره، باب 13، ح 1 (9584)، ص 332.
2- ظاهراً این استدلال قابل مناقشه است؛ زیرا روایت شریفه در صدد بیان حصر نیست و اثبات شیء نفی ما عدا نمی کند. ممکن است کسی بگوید: به آیه ی شریفه ی (إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَهٌ) استدلال می کنیم که اشکال عدم حصر نباشد، ولی این آیه هم در مقام بیان حصر و نفی اخوت مسلمان با مؤمن نیست، بلکه در صدد بیان رجحان اصلاح ذات البین است. (غروی)
3- عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی حَمْزَهَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ - علیه السلام - قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ بَعْضَ أَصْحَابِنَا یَفْتَرُونَ وَ یَقْذِفُونَ مَنْ خَالَفَهُمْ فَقَالَ لِی: «الْکَفُّ عَنْهُمْ أَجْمَل ...». (الکافی، ج 8، ح 431، ص 285) البته مورد سؤال، افترا و قذف است و ظاهراً اجملیت کفّ، اطلاق به تمام موارد _ حتّی غیبت _ نداشته باشد. (غروی)