کتابخانه بالقرآن

بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 23

صفحه 23

این که محمول، همان موضوع است.

تفتازانی بعد از تفسیر قول مشهور به «مطابقه حکم الخبر للواقع» نتیجه می گیرد که پس صدق اوّلاً و بالذات وصف آن حکم ذهنی است؛ زیرا صدق یعنی مطابقه حکم الخبر للواقع، و ثانیاً و بالعرض وصف خبر است.

مرحوم امام در نقد کلام تفتازانی فرمودند(1): اگر بپذیریم که صدق اوّلاً و بالذات وصف آن حکم ذهنی و ثانیاً و بالعرض وصف خبر است، لازمه ای دارد که قابل قبول نیست و آن این که اگر کسی بر خلاف اعتقادش بگوید: «السماءُ تحتنا» این کلام نه صدق باشد و نه کذب. این که صدق نیست، چون مخالف واقع و مخالف اعتقاد متکلّم است و این که کذب نیست، چون طبق کلام تفتازانی، کذب وصف آن حکم ذهنی و اعتقاد است و در این

1- همان: و فیه ما لا یخفی، فإنّ لازمه أنّ المخبر بقوله: «السماء تحتنا» مع اعتقاده بأنّها فوقنا لا یکون صادقا و لا کاذبا، و لا مقالته صدقا و لا کذبا، لأنّ اعتقاده و إدراکه موافق للواقع، و إخباره مخالف له و لاعتقاده، فلا یکون إخباره صادقا لمخالفته لهما، و لا کاذبا لأنّ موصوفیّه الکلام بالکذب علی هذا المبنی یکون ثانیا و بواسطه الإدراک النفسانی المخالف للواقع، و لیس الأمر کذلک هاهنا، فتدبّر.