بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 236

إن قلت: آیه ی شریفه و روایت مبارکه مربوط به بیع و نهایت سایر معاملات مالی است و در مورد طلاق نمی توان تسرّی داد.

قلت: اگر در بیع و سایر معاملات مالی طیب نفس شرط باشد، به طریق أولی می توانیم بگوییم در طلاق هم شرط است.

إن قلت: اگر طیب نفس و رضایت نفسانی در معامله شرط باشد، باید بگوییم معامله ی عند الاضطرار هم باطل است؛ زیرا کسی که مثلاً برای معالجه ی بیماری، مضطرّ به فروش منزلش باشد، طیب نفس و رضایت به بیع ندارد، بلکه حتّی ممکن است دلبستگی زیادی به منزل هم داشته باشد و از روی ناچاری بیع می کند. بنابراین باید بگوییم عند الاضطرار هم معامله باطل است.

قلت: تفاوت بین معامله ی مکره و مضطر در این است که بطلان معامله ی مضطر خلاف امتنان است؛ چون برای درمان بیماری چاره ای جز فروش خانه ندارد، اگر بگوییم معامله اش باطل است هیچ راهی برای درمان نخواهد داشت، در حالی که حدیث رفع امتناناً وارد شده، پس شامل چنین جایی که رفع آن خلاف امتنان است نمی شود. به خلاف بطلان معامله ی مکره که عین امتنان است. بنابراین در مورد معامله ی مکره «رُفِعَ مَا أُستُکْرِهُوا عَلَیْهِ» جاری است؛ چون موافق امتنان است، ولی در مورد معامله ی مضطر «رُفِعَ مَا أُستُکْرِهُوا عَلَیْهِ» جاری نیست؛ چون خلاف امتنان است.