بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 25

للواقع» است و طبق شواهدی گفتیم ظاهراً مراد مشهور هم فی الجمله همین است. مقصود تفتازانی از حکم آن طور که مرحوم امام کلام تفتازانی را توضیح دادند و برخی شواهد نیز از کلام خود تفتازانی بر آن وجود دارد ادراک و تصدیقی است که در ذهن تشکیل می شود. بنا بر این تعریف و طبق تصریح تفتازانی، صدق و کذب اوّلاً و بالذات وصف آن حکم و ادراک ذهنی است و ثانیاً و بالعرض (مجازاً) وصف خبر است. به تعبیر دیگر توصیف خبر به صدق و کذب در حقیقت وصف به حال متعلّق (حکم و إدراک ذهنی) است؛ نه وصف به حال خود خبر، و مجازاً بر خود خبر اطلاق می شود.

امّا حقیقت آن است که این کلام درست نیست و صدق و کذب حقیقتاً وصف خبر است، البته به اعتبار آن حکمی که در هر خبر به حذاء آن حکم ذهنی وجود دارد.

توضیح مطلب: مناطقه گفته اند قضیه بر دو قسم است؛ قضیه ی معقوله و قضیه ی ملفوظه. قضیه ی معقوله، قضیه ای است که در ذهن تشکیل می شود که اگر تجلّی کرده و بروز پیدا کند به صورت قضیّه ی ملفوظه متجلّی می شود و قضیه ی ملفوظه در حقیقت ابراز قضیه ی معقوله است که به آن خبر گفته می شود. بنابراین تا قضیه ای ظهور و بروز پیدا نکند، خبر بر آن اطلاق نمی شود.