کتابخانه بالقرآن

بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 41

صفحه 41

یعنی همان طور که مفاهیم ذات اضافه مثل ابوّت، متفرّع بر طرف اضافه (بنوّت) است، دلالت هم سه ضلعی و متقوّم بر سه طرف است. بنابراین اگر بالفعل دلالتی نباشد حکایت هم نیست؛ چون حکایت یا عین دلالت است یا متفرّع بر دلالت، و اگر حکایت نباشد صدق و کذب هم نیست.(1)

از جمله مواردی که دلالت منتفی است جایی است که مخاطبی که مضمون کلام را بفهمد وجود نداشته باشد؛ زیرا قوام دلالت به این است که کسی با کلام، مهدیٌّ به واقع شود، بنابراین اگر کسی وجود نداشته باشد که مهدیٌّ به واقع شود، دلالت و هدایت هم نیست؛ زیرا متضائفان، متکافئانند قوهً و فعلاً.

1- المکاسب المحرمه (للإمام الخمینی)، ج 2، ص55: ثمّ إنّ الکذب هل یتقوّم علی إفهام الغیر مضمون الجمله، فلا یقال للجمله الّتی لا مخاطب لها: إنّها صدق أو کذب، أو لا یتوقّف إلّا علی صدور الجمله المخالفه للواقع من المتکلّم؟ یمکن أن یقال: إنّ الصدق و الکذب متفرّعان علی الحکایه عن الواقع، و الحکایه فرع الدلاله أو هی هی، و معنی الدلاله الفعلیه علی شی ء کون الکلام هادیا و مرشدا إلی الواقع أو إلی مفاد الجمله المنطبق علیه، و الدلاله الفعلیّه بما أنّها من الأمور الإضافیّه تحتاج إلی الأطراف من الدالّ و المدلول و المدلول علیه، فلا یتّصف الکلام بالدلاله الفعلیّه إلّا إذا کان عند المتکلّم مخاطب مهدی بکلامه بالفعل إلی مضمون الجمله الحاکیه عن الواقع، و مع فقد المهدی بالفعل لا تکون الدلاله و الهدایه فعلیّه، لأنّ المتضایفین متکافئان قوّه و فعلا، بل یکون الکلام دالا اقتضاء، أی له اقتضاء الدلاله لا فعلیتها، و لیس المتکلّم مهدیّا و هادیا باعتبارین، لأنّ کلامه لیس هادیا له إلی الواقع أو إلی مدلوله التصدیقی.