کتابخانه بالقرآن

بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 45

صفحه 45

دادند، این وجه را نقد کرده اند که محصّل آن چنین است:(1)

دو جمله ی «السماء تحتنا» و «السماء فوقنا» با قطع نظر از وجود سامع، دارای مضمون است که یکی مطابق و دیگری مخالف واقع می باشد و اگر بگویید مضمون داشتن این دو جمله متفرّع بر فهم سامع است، دور لازم می آید؛ زیرا تا فهم نباشد مضمون نیست و تا مضمون نباشد فهم معنا ندارد؛ چون باید مضمونی باشد تا آن را بفهمد. بنابراین باید بگوییم هر جمله ای صرف نظر از فهم سامع، مضمون دارد که یا مطابق واقع است و یا مخالف آن، اگر

1- المکاسب المحرمه (للإمام الخمینی)، ج 2، ص56: و یمکن أن یناقش فیه بأنّ الکذب لیس عباره عن مخالفه مضمون الجمله بعد الدلاله بهذا المعنی الّذی ظاهر کلام العَلَمین المتقدّمین، أی بعد إراده المتکلّم و فهم السامع، بل الصدق و الکذب عباره عن موافقه مضمونها و مخالفته للواقع. فحینئذ یقال: إنّ جمله «السماء تحتنا، و السماء فوقنا» لا محاله یکون لهما مضمون و معنی مع قطع النظر عن فهم السامع، و إلّا لزم أن لا یفهم منهما معنی إلّا علی وجه دائر، فإذا کان لهما مضمون فلا محاله یکون معنی تصدیقی لا تصوّری، و لازمه مخالفه الأولی للواقع دون الثانیه، و هما الصدق و الکذب، فإذا صدرتا من المتکلّم بنحو الجدّ یتّصف لا محاله بالصادق و الکاذب. فالدلاله بالمعنی المتقدّم غیر دخیله فی صدق الکلام و المتکلّم و کذبهما. و لو سلّمت دخالتها فیهما فیمکن أن یقال: إنّ الدلاله عباره عن کون الشی ء بحیث یلزم من العلم به العلم بشی ء آخر، فهذا المعنی التعلیقی حقیقه الدلاله، فلا تکون الدلاله اقتضائیّه و تعلیقیّه، بل معناها عباره عن أمر تعلیقی حاصل بالفعل، فالکلام بهذا المعنی دالّ بالفعل علی معناه، لأنّه بحیث یلزم من فهمه فهم المعنی، و هو أمر فعلی، أی هذا الأمر التعلیقی حاصل بالفعل.