بررسی گسترده ی فقهی کذب (موضوع، احکام و موارد استثناء) صفحه 50

جایی که تا مخاطب نداشته باشد و فقط پیش خودش دروغ بگوید این بهاء از بین نمی رود، پس معلوم می شود کذب باید مخاطب داشته باشد. البته این بیش از إشعار نیست؛ زیرا بعضی از گناهان در خلوت هم موجب از بین رفتن بهاء در این دنیا می شود.

* و امّا روایتی که می فرماید: «إِنَّ مِمَّا أَعَانَ اللَّهُ عَلَی الْکَذَّابِینَ النِّسْیَانَ»(1)؛ از آن چیزهایی که خداوند علیه کذّابین کمک گرفته، نسیان است.

ظاهراً نحوه ی کمک گرفتن علیه کذّابین به این صورت است که کذّاب، امروز چیزی را می گوید و فردا چیز دیگری و پس فردا چیز دیگری و هکذا، در نتیجه یادش می رود که در روز اوّل چه دروغی گفته و دروغش آشکار می شود. و چون معلوم است وقتی رسوا می شود که پیش دیگران دروغ بگوید، و إلا پیش خود اگر دروغ بگوید که دروغش آشکار نمی شود، پس این روایت إشعار دارد که مراد، دروغ گفتن نزد دیگران است.

ولی باز می توان در این هم مناقشه کرد؛ زیرا کسی که پیش خود دروغ می گوید در نزد دیگران هم دروغ می گوید و این