علم غیب صفحه 149

خداوند می فرماید:

]أَ لَمْ یَأْتِکُمْ نَبَؤُا الَّذینَ مِنْ قَبْلِکُمْ قَوْمِ نُوحٍ وَعادٍ وَثَمُودَ وَالَّذینَ مِنْ بَعْدِهِمْ لَا یَعْلَمُهُمْ إِلّاَ اللَّهُ[(1)؛ خطاب به افراد رعیت است.

کلمه شریفه ]لَا یَعْلَمُهُمْ إِلّاَ اللَّهُ[ نیز نفی علم ذاتی است از غیر پروردگار یعنی هیچ کس علمی که مانند علم ذاتی خداوند متعال ندارد.

پس منافات ندارد که پیغمبر و ائمه هدی‰ به تعلیم پروردگار اخبار ناگفته گذشتگان را بدانند.

بهترین شاهدی که نشان می دهد این آیات برای نفی علم ذاتی است، این است که لفظ ]لَا یَعْلَمُ[ و ]لَا تَعْلَمُ[ به صیغه مستقبل آمده و نفی فرموده، برای آن که بر استمرار دلالت کند (از زمان گذشته و حال و آینده). نظیر این است جمله ]تَنَزَّلُ المَلَائِکَهُ وَالرُّوحُ (2)[ که بر استمرار دلالت دارد؛ یعنی هر سال شب قدر هست و ملائکه و روح نیز هر سال در آن شب نازل می شوند.

بنابراین، اگر مراد خدا از کلمه شریفه ]لَا یَعْلَمُ[ و ]لَا تَعْلَمُ[ و ]لَا اَعلَمُ[ در آیات قرآن نفی علم ذاتی از پیامبر باشد، استمرار صحیح است؛ یعنی هیچ بنده ای همیشه علم ذاتی نداشته و نخواهد داشت. اما اگر مراد نفی علم مطلق (چه ذاتی و چه علم کسبی و موهبتی از جانب خدا) باشد، استمرار صحیح نباشد؛ برای این که بعد از موهبت و وحی الهی، بنده دانا می شود.

لذا در صدها آیه، افرادی از خلق به علم موصوف شده اند و به پیغمبران و مرسلین و ملائکه مقربین علم بسیار از ناحیه پروردگار بخشیده شده است.

8. کاستی علم مخلوقات