علم غیب صفحه 181

آنان برای اثبات گفتارشان به دو آیه از قرآن کریم متمسک شده اند:

]وَلَوْ کُنْتُ اَعْلَمُ الغَیْبَ لَاَ سْتَکْثَرتُ مِنَ الخَیْرِ[؛(1)

]وَمَا اَدری مَا یُفْعَلُ بی وَلَا بِکُمْ[.(2)

گویا اینان نمی دانند که این دو اشکال مردود است. بدین جهت که بین علوم عادی

و غیر عادی مغالطه و شبهه کاری شده و برای علم غیر عادی در تغییر مجرای حوادث خارجیه و پیشامدهای روزگار مردم هیچ اثری در خارج نخواهد بود (در نتیجه آثار و تکالیف متوجه علوم عادی است)... .

بعضی این دو اشکال را این طور جواب داده اند که پیغمبر و ائمه هدی‰ تکالیف مخصوصی دارند که باید طبق آن عمل کنند و روایاتی هم شاهد این موضوع هست.

بعضی از بزرگان جواب این دو اشکال را بدین گونه پاسخ داده اند: آن علمی که تکلیف آور است علمی است که از طریق های متعارف بشری حاصل گردد و علمی که غیر آن باشد به هیچ وجه تکلیف آور نیست. (3)

حقیر گوید: شرح و جواب هر دو آیه گذشت.

گفتار محقق میرزا تقی طباطبایی تبریزی

علامه محقق حاج میرزا تقی طباطبایی تبریزی در حاشیه اش بر قوانین، بحث عموم

و خصوص، فرموده:

واضح است که پیغمبر و ائمه هدی‰ معاشرت و مراودتشان با مردم از جهات علم و قدرت، فقر و ثروت و جمیع حالات بشری به طور متعارف بوده.

این موضوع از قطعیات و مسلمات است که آنان مأمور نبوده اند به علم واقعی

و باطنی خود با مردم معاشرت کنند و (لذا) طبق واقعیت و حقیقت قضایا که آن را به علم امامت می دانستند، رفتار نمی کردند. حتی ادعای علم به واقعیت امور را طرح

1- الأعراف 7))، آیه 188: و اگر علم غیب می دانستم بر خیر خود بسی می افزودم.
2- الأحقاف (46)، آیه 9: و نمی دانم که بر من، یا بر شما چه خواهد رفت.
3- المیزان، ج18، ص192 194 (این بود خلاصه گفتار مؤلف المیزان).