اصول و شاخصه های تمدن نبوی صفحه 11

چهار _ «وجه معنوی تمدن را فرهنگ می گویند. پدیده های معنوی،

پدیده هایی است که نیازهای غیرحیاتی آدم را برآورده می کند. برای مثال،

لباس پوشیدن کاری مادی است، ولی مد و رنگ لباس جزو پدیده های معنوی

است». (1)

پنج _ «فرهنگ، همان فشرده تجربه های بشری در طول تاریخ است که از راه تجربه و آزمایش موفقیت آمیز یا توأم با شکست، برای بشر به دست

می آید و انسان هویت بشری خویش را در آن می یابد». (2)

شش _ «فرهنگ، هویت بخش انسان در عرصه زندگی اجتماعی است». (3)

بیشتر دانشمندان و حتی لغت شناسان، فرهنگ را جنبه معنوی زندگی

انسان تعریف کرده اند یا عناصری چون اخلاق، هنر، شناخت، احساس،

گرایش و آموزش و پرورش را در آن مؤثر دانسته اند که در این صورت،

آمیختگی میان مفهوم فرهنگ و تمدن به وجود می آید.

تعریف استاد محمدتقی جعفری رحمه الله از این دو واژه، محدوده معنایی آن را

مشخص می کند. ایشان انسان را در پدیده فرهنگ دخیل می بیند؛ یعنی به

اعتقاد وی، این انسان است که از شرایط محیطی، پدیده های تاریخی،

آرمان های مطلق و نسبی، برداشتش از جهان بینی، موقعیتش در تاریخ و

کوشش هایش برای هماهنگ ساختن اصول ثابت در رویدادهای متغیر،

1- . علی شریعتی، تاریخ تمدن، تهران، مؤسسه نشر و تنظیم آثار، نشر قلم، 1374، ج 1، ص 7.
2- . داریوش آشوری، ما و مدرنیت، تهران، سهروردی، مروارید، 1370، چ 1، صص 233 و 234.
3- . سید جلال رفیع، فرهنگ مهاجم، فرهنگ مولد، تهران، انتشارات اطلاعات، 1374، چ 2، ص273.