اصول و شاخصه های تمدن نبوی صفحه 7

می رسند، ولی با دقت در این دو مفهوم درمی یابیم تفاوت معنایی ظریفی میان

این دو واژه وجود دارد که بسیاری، از آن غافلند. اصل به معنای «پایه، ریشه،

رکن و اساس یک شی ء است که شی ء، بدون آن، استواری و قوام وجودی

خود را از دست می دهد.» (1) شاخص نیز در لغت به معنای «علامت، هدف،

نشانه و هر چیز بلند و آشکار است» (2) و در اصطلاح نیز به معنای وجه امتیازی

است که یک شی ء نسبت به اشیای دیگر دارد. در حقیقت، ویژگی برجسته ای

که به جدایی و تمایز یک شی ء از دیگر اشیا می انجامد، همان شاخص و مرز

میان اشیا و موضوع هاست و از پیوستگی و اختلاط آنها جلوگیری می کند.

بنابراین، شاخص یا شاخصه موجب تمیّز اشیا و اصل یا اصول، موجب

تشخص آنها می شود. در این پژوهش، این دو واژه در کنار هم قرار گرفته و از

همدیگر متمایز نشده است؛ زیرا تمدن نبوی در مقایسه با دیگر تمدن ها، از نظر

اصول و شاخصه ها امتیازهای ویژه ای دارد؛ یعنی هم ارکان آن از ارکان تمدن های

دیگر متمایز و هم شاخصه های آن با شاخصه های دیگر تمدن ها متفاوت

است.

ب) تمدن

تمدن (3) از نظر لغوی عبارت از شهرنشینی، اخلاق مردم شهرنشین را پذیرفتن،

از حالت خشونت و جهل به حالت معرفت و شهرنشینی انتقال یافتن و

1- . دکتر جلیل جُرّ، المعجم العربی الحدیث، ترجمه: سیدمحمد طبیبیان با عنوان فرهنگ لاروس، ج1، ص 216.
2- . دکتر جلیل جُرّ، المعجم العربی الحدیث، ترجمه: سیدمحمد طبیبیان با عنوان فرهنگ لاروس، ج 2، ص 1237.
3- . (civilisation).