اصول و شاخصه های تمدن نبوی صفحه 9

برطرف سازد که حاصل این کوشش، دست آوردها و اندوخته های مادی و

معنوی به نام «تمدن» بوده است.

پاسخ گویی به نیازهای مادی انسان را که یکی از جنبه های مهم تمدن است، می توان حاصل دست آوردها و کوشش های تجربی و عقلی خود وی

دانست. در مقابل، رفع نیازهای معنوی که زیربنای زندگی و اساسی ترین بعد

وجودی انسان است، از توان و اندیشه محدود او خارج است. بسیاری از

جامعه شناسان و باستان شناسان، به نشانه هایی از اندیشه های دینی در وجود

انسان های نخستین برخورده و بر این اساس، زندگی فردی و اجتماعی آنها را

تجزیه و تحلیل کرده اند. آنها با بررسی های خویش دریافته اند دین و

اندیشه های دینی، اساس زندگی انسان و موجب بقای وی است و جامعه

بشری بدون پای بندی به آموزه های دینی دچار انحطاط و تزلزل می شود.

میرچا الیاده در کتاب دین پژوهی، به کارکرد دین در تعیین و اصلاح

خط مشی های سیاسی دولت های باستانی اشاره می کند و درباره نقش دین در

پیدایش تمدن ها و شهرهای نخستین چنین می نویسد:

تحقیقاتی که مشرب تاریخی یا مردم شناسی داشته اند، چنین بیان کرده اند

که مراکز مربوط به آیین ها و شعائر، هسته اصلی شهرهای اولیه بوده اند و

این، ارتباطی مستقیم با نقش دین در تقویت هویت جمعی دارد. (1)

و حتی در چین نیز به عقیده تاریخ پژوهان، تکوین نخستین دولت های

چینی، از الهیات و اندیشه های کلامی اولیه آنان تفکیک ناپذیر است. (2) پس