ترجمه الغدیر - جلد 2 صفحه 317

سخن دیگر رازی

رازی را سخن دیگری است که گاه در آن بالا رفته و گاه پائین آمده و در کتابش " نهایه العقول " چنین پنداشته که: هیچ کس از پیشوایان نحو و لغت اشعار باین امر نکرده که- وزن مفعل که وضع شده است برای معنی مصدری یا زمان یا مکان بمعنای- افعل- آمده باشد که از آن معنای تفضیل بدست می آید، و تو (خواننده عزیز) پس از درک آنچه که برای تو خواندیم از نص و تصریح (ائمه لغت) مشعر بر آمدن مولی بمعنای- اولی بالشی‌ء، بوهن و بی اساسی گفتار او و کسانی که از او پیروی کرده اند واقف خواهی شد از قبیل قاضی عضد ایجی در " المواقف " و شاه صاحب هندی در " التحفه الاثنی عشریه " و کابلی در " صواقع " و عبد الحق دهلوی در " لمعات " و قاضی سناء الله پانی پتی در " السیف المسلول " و در میان آنان کسانی هستند که در انکار راه مبالغه پیموده تا بحدی که باهل عربیت نسبت انکار اینموضوعرا داده اند و چنانکه دانستید اساس این شبهه از رازی است و او آنرا بدیگری اسناد نداده و این اشخاص هر جا که طعنی در دلالت بر نظریه امامیه پیدا کرده اند کورکورانه از او تقلید و پیروی نموده اند.

من این گروه را ملامت نمیکنم که بر کلمات اهل لغت و بکار بردن عرب الفاظ خود را وقوفی ندارند، زیرا اینان از فن عربیت و از آئین اهل لسان دورند زیرا از رازی تا ایجی، و از هندی تا کابلی، و از دهلوی تا پانی پتی چه نسبتی با زبان خالص عرب و چه سازش با عربیت (زبان آنان) دارند بلی بقول عرب حن قدح لیس منها یعنی بناله درآمد تیری ناتراشیده که از آنها نبود و هنگامیکه بقول دیگر تازیان اختلط الحابل بالنابل یعنی تور انداز و تیرانداز داخل هم شدند شکار بدست نمی آید و کسانی که