کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 2342

صفحه 2342

بحث در معناي كلمه مولي

با آنكه خطبه‌ي غدير منشور دائمي اسلام تلقي مي‌شود و داراي محتوايي فراگير نسبت به همه‌ي جوانب اسلام به صورت كلي است، ولي بحثهاي علمي در متن حديثِ غدير عموماً در كلمه‌ي «مولي» و معاني عرفي و لغوي آن مرتكز است.

اين بدانجهت است كه قطب اصلي حديث جمله‌ي «مَنْ كُنْتُ مَوْلاهُ فَعَلِيٌّ مَوْلاهُ» است، و هرگاه به صورت اختصار به حديث غدير اشاره شود همين جمله مد نظر قرار

[صفحه 112]

مي‌گيرد، و راويان و محدثين نيز در هنگام اختصار به همين جمله اكتفا نموده‌اند و قرائن همراه آن را حذف كرده‌اند.

نكته‌ي قابل توجه در اين مقطع آن است كه با توجه به متن خطبه‌ي مفصل و دقت در ساير مطالبي كه پيامبر صلي اللَّه عليه و آله در خطبه‌ي خود فرموده‌اند، معناي «مولي» و مراد از «ولايت» هم براي مخاطبين در غدير بسيار واضح و روشن بوده، و هم براي هر مُنصفي كه متن را مطالعه كند و شرايط خطبه را به طور كامل در نظر بگيرد واضح‌تر از آن خواهد بود كه جاي بحث و احتجاج باشد. [51].

به كارگرفتن كلمه «مولي» براي آن است كه هيچ لفظي از قبيل «امامت»، «خلافت»، «وصايت» و امثال اينها، نمي‌تواند حامل معناي دقيقي باشد كه در «ولايت» نهفته و فوق همه‌ي معاني الفاظ مذكور است.

پيامبر صلي اللَّه عليه و آله نمي‌خواهد فقط امامت يا خلافت يا وصايت حضرت را بيان كند، بلكه مي‌خواهد اولي به نفس بودن و صاحب اختيار تام بر جان و مال و عرض و دين مردم بودن و به عبارت واضحتر «ولايت مطلقه‌ي الهيه» را كه به معناي نيابت تامه از طرف پروردگار است بيان كند، و براي اين منظور هيچ لفظي فصيح‌تر و گوياتر از «مولي» پيدا نمي‌شود.

دشمنان غدير هم اگر كلمه‌ي ديگري در اينجا بكار رفته بود خيلي آسانتر آن را مي‌پذيرفتند و يا در مقام رد آن چنين تلاش نمي‌كردند، و اگر بنا به تعدد معاني بود در الفاظ ديگر بسيار آسانتر بود. آنان با تشكيك در معناي اين كلمه مي‌خواهند آن را از محتواي مهم و كارساز عقيدتي و اجتماعي آن جدا كنند و آن را در حد بيان يك موضوع عاطفي و اخلاقي پايين بياورند.

مخالفان غدير از معناي وسيع «اولي بنفس» وحشت دارند و معناي آن را خوب مي‌فهمند كه اينچنين به مبارزه با آنان برخاسته‌اند. ما هم بايد بر سر همين معني پافشاري كنيم، و از خدا و رسول تشكر كنيم كه با بكار بردن چنين كلمه‌اي در تركيب