کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 2850

صفحه 2850

2 - مباحثه اي كه بين ملائكه و خداوند متعال بود نيز شاهد اين مطلب است كه مقصود از خلافت، جانشيني خداوند است؛ زيرا آنان سؤال از خليفه‌اي كردند كه در زمين افساد و خونريزي خواهد كرد. خداوند به آن‌ها خبر داد كه شما چيزي را كه من مي‌دانم نمي‌دانيد. و نيز با تعليم دادن حضرت آدم‌عليه السلام به اسمائي و امتحان ملائكه به دست مي‌آيد كه مقصود از خلافت، جانشيني خداوند است.

3 - خداوند قبل از آن‌كه او را خلق كند عنوان خليفه را بر او اطلاق نمود، و اين با خلافت از غير خدا در امور دنيوي سازگاري ندارد.

4 - در آيه‌اي كه مربوط به حضرت داوودعليه السلام بود خداوند متعال متفرّع بر خلافت او امر به حكم كردن بين مردم به حقّ نمود: «فَاحْكُمْ بَيْنَ النّاسِ بِالْحَقِّ»، اين تفريع با معناي خلافت الهي سازگاري دارد.

مقصود از خلافت الهي

خلافت، نشانگر اين مطلب است كه خليفه جانشين ديگري است در شؤونات آن شخص. حال اگر خلافت به طور مطلق باشد اقتضا دارد كه جانشيني او شامل تمام شؤونات و اموري كه مربوط به ديگري است شود، به حدّي كه كمّاً و كيفاً تمام شؤونات او را در برگيرد.

به همين جهت است كه خليفه و جانشين مطلق، عالم به صفات و شؤون كسي است كه او را خليفه قرار داده است. همان‌گونه كه واجب است قدرت كافي براي تصرّف در آن شؤونات و امور داشته باشد. اين مطلب در مورد خلافت الهي نيز جاري است. كسي كه قرار است خليفه و جانشين خداوند به طور مطلق باشد، بايد به اسماء حسناي الهي و صفات علياي او علم و معرفت داشته باشد، تا اين‌كه ممكن شود بر او اطلاق خليفه الهي كرد. همان‌گونه كه متوقف بر اين است كه به عموم مخلوقات معرفت داشته باشد تا متمكّن از تدبير آنان بوده و قدرت اداء حقّ استخلاف را داشته باشد. به همين جهت است كه خداوند به حضرت آدم‌عليه السلام تمام اسماء را ياد مي‌دهد. علمي كه او را در اعمال و اجراي وظيفه جانشيني مخلوقات از طرف خداوند كمك خواهد كرد.

اين علم تنها در محدوده اطلاع از الفاظ و معاني ذهني آن خلاصه نشده است، بلكه علم به حقايق و مصاديق خارجي اشياء و عموم موجودات بوده است. و لذا است كه ملائكه از رسيدن به اين مقام عاجز مانده و اعتراف به عجز آن نمودند.

از آنجا كه خلافت در آيه مطلق بوده و مقيّد به هيچ گونه قيدي نيست، در نتيجه حضرت آدم‌عليه السلام خليفه و جانشين مطلق الهي در تمام شؤونات و امور است. مقامي كه احتياج به علم لدني از جانب خداوند متعال و معرفت شهودي به موجودات و حقايق دارد. علمي كه اكتسابي نبوده و بدون واسطه، خليفه از خداوند متعال اخذ خواهد كرد، تا بتواند به وظايف «خلافة اللّهي» خود از جانب خداوند بر موجودات عمل كند، و آنان را هدايت تكويني و تشريعي و باطني نمايد.

مقصود از «اسماء»

«اسم» چيزي است كه خبر از معنا مي‌دهد و توسط آن، چيزي شناخته مي‌گردد. سخن در اين است كه مقصود از «اسماء» در آيه مورد بحث كه خداوند متعال به حضرت آدم‌عليه السلام تعليم داد چيست؟