کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 3164

صفحه 3164

ريشه واژه «مولي»، ولايت است. اصل اين ماده بر قرب و نزديكي دلالت مي‌كند، يعني ميان دو چيز به گونه‌اي از نسبت قرب برقرار است كه چيز ديگري ميان آنها فاصله نيست.

ابن فارس مي‌گويد: «واو، لام، ي (ولي) بر قرب و نزديكي دلالت مي‌كند و واژه ولي به معناي قرب و نزديكي است، و كلمه مولي نيز از همين باب است. و بر معتِق، معتَق، صاحب، حليف، ابن عم، ناصر و جار اطلاق مي‌شود. ريشه همه آن‌ها ولي به معناي قرب است».(452)

راغب اصفهاني گفته است: «ولاء و توالي آن است كه دو يا چند چيز به گونه‌اي باشند كه غير آن‌ها ميان آن‌ها نباشد. اين معنا براي قرب مكاني و قرب به لحاظ نسبت، دين، صداقت، نصرت و اعتقاد استعاره آورده مي‌شود.

واژه وِلايت (بر وزن هِدايت) به معناي نصرت، و واژه وَلايت (بر وزن شَهادت) به معناي تولّي امر است. و گفته شده هر دو واژه يك معنا دارد و حقيقت آن همان تولّي امر است».(453)

با توجه به حالات اوليه انسان در كاربرد الفاظ و اين كه معمولاً كلمات را در آغاز براي بيان معاني مربوط به محسوسات به كار مي‌برد مي‌توان گفت: واژه ولايت در آغاز براي قرب و نزديكي خاص در محسوسات (قرب حسي) به كار رفته است، آن گاه براي قرب معنوي استعاره آورده شده است. بر اين اساس هر گاه اين واژه در امور معنوي به كار رود بر نوعي از نسبت قرابت دلالت مي‌كند و لازمه آن اين است كه وليّ نسبت به آن چه بر آن دلالت دارد، داراي حقي است كه ديگري ندارد و مي‌تواند تصرّفاتي را بنمايد كه ديگري جز به اذن او نمي‌تواند. مثلاً وليّ ميّت مي‌تواند در اموال او تصرف كند، اين ولايت او ناشي از حقّ وراثت است. و كسي كه بر صغير ولايت دارد حقّ تصرف در امور وي را دارد. كسي كه ولايت نصرت دارد مي‌تواند در امور منصور (آن كسي كه نصرتش را عهده‌دار شده است) تصرف كند. و خداوند وليّ امر بندگان خويش است، يعني امور دنيوي و اخروي آن‌ها را تدبير مي‌كند و او وليّ مؤمنان است يعني بر آنان ولايت خاصي دارد...

بنابر اين، معناي ولايت در همه موارد استعمال آن، گونه‌اي از قرابت است كه منشأ نوعي تصرف و مالك بودن تدبير است.(454)

به عبارت ديگر: ولايت، نوعي اقتراب و نزديكي نسبت به چيزي است به گونه‌اي كه موانع و حجاب‌ها از ميان براشته مي‌شود ...(455)

حال اگر كسي با رياضت‌هاي نفساني و قابليت‌هايي كه براي خود ايجاد كرده، و از طرفي ديگر مورد عنايات و الطاف الهي قرار گرفته و به مقام قرب تام الهي نائل شده اين چنين شخصي بر مردم از جانب خداوند ولايت پيدا مي‌كند، ولايتي كه لازمه آن اين است كه وليّ نسبت به آن چه بر آن دلالت دارد، داراي حقي است كه ديگري ندارد و او مي‌تواند تصرفاتي بنمايد كه ديگري جز به اذن او نمي‌تواند. و همه اين‌ها به اذن و اراده و مشيّت خداوند است.

4 - اولي و سزاوارتر در محبّت!!

زعبي در اعتراضي ديگر مي‌گويد: «شيعه بعد از آن كه (مولي) را به معناي اولي گرفته آن را به «تصرّف» نسبت داده و آن كلمه را به معناي اولي به تصرف معنا كرده‌اند، چرا ارتباط آن را به محبّت نداده‌اند؟».(456)