کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 3523

صفحه 3523

مأمون عباسي با طرح «ولايتعهدي» امام رضاعليه السلام ظاهراً توانست بر مشكلات پيروز گردد و شيعيان و علويان را راضي نگه دارد.

شايد اوّلين مرحله نفوذ شيعه در دستگاه عباسي، ماجراي ولايتعهدي امام رضاعليه السلام باشد. هرچند قبلاً «علي‌بن يقطين» به دستور امام كاظم‌عليه السلام براي كمك به شيعيان، در دستگاه عباسي باقي ماند.(102)

در اين دوران تشيع در ظاهر رنگ سياسي به خود گرفت. و مأمون اظهار تشيع نمود. در نقلي آمده است: «مأمون پس از آمدن به عراق، سعي كرد امور مملكتي را به كساني كه عقايد شيعي داشتند بسپارد. و بعد از آن‌كه راضي شد تا از عامه نيز كساني را به مقامي بگمارد، تصميم گرفت تا در كنار هر نفر از عامه، يك نفر شيعي نصب كند».(103)

بعد از مأمون، «معتصم عباسي» و «متوكل» اين شيوه را دگرگون ساختند و به دفاع از «اهل‌حديث» كه به شدت با «معتزله» و «شيعه» مخالف بودند، پرداختند. متوكّل در دشمني با علويان و شيعيان تا جايي پيش رفت كه دستور خرابي قبر امام‌حسين‌عليه السلام را صادر كرد و فرمان داد تا زمين‌هاي گرداگرد آن را شخم زده و كشت كنند.(104)

لكن اين حركت ضدّ شيعي دوام نياورد و پس از روي كار آمدن «مقتدر عباسي» زمينه رشد شيعه در بغداد و نقاط ديگر فراهم شد. در اين دوره بسياري از شيعيان برجسته، داراي مشاغل حكومتي و اداري شدند.

شيخ طوسي نقل مي‌كند: «حكم بن عليا گفت: من فرمانروايي بحرين را داشتم و در آنجا به مال زيادي دست يافتم كه مقداري را انفاق كرده و با مقدار ديگر آن، زمين و... خريدم. پس از آن مدتي خمس آن را نزد امام‌جوادعليه السلام آوردم... .(105)

حسين بن عبداللَّه نيشابوري، از شيعيان امام جوادعليه السلام، مدتي حكومت سيستان را برعهده داشت.(106)

جريان مشاركت شيعيان امامي، در دستگاه حكومتي، در دوران آخرين امامان‌عليهم السلام رو به گسترش نهاد. در دوران امام يازدهم‌عليه السلام و پس از آن در «غيبت صغري شمار فراواني از شيعيان در دستگاه عباسي، شغل‌هاي مهمي به دست آوردند.

آنچه قابل تأمّل است، عدم مشروعيت بودن خلافت عباسيان و فقط تا سرحدّ وزارت رفتن شيعيان بود.

پس از هارون، محمّد امين به حكومت رسيد و مدت چهارسال و چند ماه حكومت كرد.