کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 4262

صفحه 4262

توضيح اين مطلب ضروري است كه «علما» ي مورد نظر امام صادق عليه السلام كه در برابر گناهان نادانان مسئول هستند، محدود به مراجع تقليد و روحانيون نبوده كه از نظر حضرتش، تمام عالمان به معناي لُغوي كلمه «عالم» مسئول بدكاري‌هاي نادانان جامعه‌اند و البته ديگر افراد جامعه نيز در اين عرصه مسئوليت دارند. بنا به اين فرموده امام صادق عليه السلام اگر جواني از سر ناداني از نماز خواندن سربرتابد، ما - به عنوان راهنمايان و عالمان - مسئول بوده، بايد نسبت به كوتاهي خويش در ارشاد نادانان، به حضرت صادق عليه السلام پاسخ دهيم و - آن گونه كه در ادامه روايت آمده است - در صورتي عذر ما موجه خواهد بود كه نتوانسته باشيم كاري بكنيم و البته براي چنين مواردي نيز حضرت صادق عليه السلام دستور ديگري فرموده است.(275)

بنابراين آنچه در توان داريم در ايفاي مسئووليت بكوشيم تا - خداي ناكرده - در شمار كساني قرار نگيريم كه در عين حالي كه مي‌توانند ارشاد كنند و از بدي بازدارند، اما بي‌توجه به مسئوليت خود، نادانان را در وادي گمراهي رها مي‌كنند.

در آستانه ماه رحمت‌

ماه رحمت و مغفرت خداوند در پيش است و فرمان أقيموا الدين همچنان پابرجاست و از ديگر سو بهترين اعمالي كه انسان در اين ماه انجام مي‌دهد، هدايت و ارشاد بندگان خداست. فراموش نكنيم همان‌طور كه بار مسئوليت اهل علم سنگين است، مقام آنان نيز عالي است، چه اين كه مقام بايد با سنگيني مسئوليت سنخيت داشته باشد. شايان توجه است كه عالم از نظر لغت كسي است كه كم و بيش اصول دين، احكام شرع، اخلاق و آداب اسلامي را بداند و البته عالم مصاديق متعددي دارد و حقيقت تشكيكي است به اين معنا كه يك كيلومتر، صدكيلومتر و … هر يك، اندازه و فاصله است، اما با يكديگر متفاوت است. در مورد عالم نيز همين امر، يعني نسبي بودن صادق است، اما در هر حال عالم به حسب دانش خود جايگاه والايي دارد، تا آن‌جا كه پيامبر صلي الله عليه وآله وسلم به اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود:

… يا علي، ركعتان يصليهما العالم أفضل من ألف ركعة يصليها العابد؛(276) دو ركعت نماز كه عالم بگزارد، از هزار ركعت نماز كه عابد بخواند برتر است.

صريح اين فرموده پيامبر صلي الله عليه وآله وسلم اين است كه دو برادر، دو دوست، پدر و فرزند يا دو همكار كه در شرايط مساوي قرار دارند، اما از نظر علم، يكي عالم و ديگري غير عالم باشد، دو ركعت نماز عالم با بيش از پانصد برابر نماز جاهل برابري مي‌كند و به همان نسبت اجر و پاداش دارد.

همچنين در روايات، به پاداش فراوان خدمت به عالم اشاره شده است، از جمله اين كه پيامبراكرم صلي الله عليه وآله وسلم فرمود:

هرگاه دِرَمي صدقه داده شود، خدا ده برابر آن را پاداش مي‌دهد و صدقه دادن به بيمار هفتاد برابر و صدقه دادن به فردي از كارافتاده و زمين‌گير هفتصد برابر … و اگر كسي به عالم صدقه دهد صدهزار برابر پاداش دارد.(277)

در توضيح معناي صدقه عرض مي‌شود: از نظر عرف، صدقه مفهومي مغاير با معناي حقيقي خود يافته و تا اندازه‌اي عدم مطلوبيت دارد و ايجاد تنفر مي‌كند، اما در زبان روايات بار مثبت و كاملاً پسنديده دارد، به اين معنا كه صدقه، تصديق خدا و پيامبر صلي الله عليه وآله وسلم است، به ديگر بيان، هرچه را خدا يا پيامبر صلي الله عليه وآله وسلم بگويد، انسان بپذيرد و تصديق كند.

در روايت آمده است: