کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 4529

صفحه 4529

اگر چشم من، در او، خير عباداللّه نباشد كور باد بهتر است. و اگر دستم براي سعادت مخلوق نكوشد از حركتت باز ماند. و اگر پايم در راه نجات امت محمديه قدم نزند شكسته شود. اين است مذهب من و اين است مشرب من. و اميد آن دارم كه جناب جلالت مآب اجل، به قدر اقتدار خود، در خير ايرانيان مسكين فلك زده بكوشند … [88].

اين بود كه استعمار و استعمارگران، در برابر اين نهضت وسيع و همه گير، كه به سراسر سرزمينهاي اسلام كشيده شد، سخت مقاومت كردند و در صدد بر آمدند تا آثار اين جنبش فكري عظيم و تحرك اجتماعي و اصلاحي و مقاوم را از ميان ببرند. در زمان خود سيد تا توانستند او را تبعيد و شكنجه و آزار كردند [89] و به تهمت‌هايي كه هيچ كم خردي نيز، آنها را در حق شخصيتي و عالمي و مصلحي قرآني و فيلسوفي مسلمان و علوي و حسيني چونان سيد جمال الدين نمي‌پذيرد متهمش ساختند، و ياران و همفكرانش را سربريدند، [90] و خود او را معلوم نيست به چه صورت تلف كردن. [91] همين اندازه معلوم است كه نگذاشتند احدي مجلس ترحيمي براي درگذشت يكي از بزرگترين مردان تاريخ و مجاهدان اسلام بگيرد، و جزوه قرآني براي يكي ازسرسختترين حاميان قرآن بخواند، و يادي از شهادت يا- درگذشت- يكي از رشيدترين فرزندان حسين بكند. اگر چه به گفته خود او:

انعدام صاحب نيت، اسباب انعدام نيت نمي‌شود. صفحه روزگار حرف

[صفحه 90]

حق را ضبط مي‌كند. [92].

پس از مرگ او نيز اقداماتي صورت گرفت. اين اقدامات به طور وسيع در چند جهت و غرض اصلي و عمده اين است كه مساله اتحاد مسلمانان و بيداري ملل شرق، كه هسته مركزي آرمانها و تعليمات سيد جمال الدين و سرلوحه مقاصد او بود، پا نگيرد و اين خطر عظيم استعمار را تهديد نكند. من در اينجا- به مناسبت بحثي كه دارم- تنها به يك جهت، از آن چند جهت، اشاره مي‌كنم.

سيد جمال الدين در راه اين هدف بزرگ، سفرها كرد، خطابه‌ها خواند، مقالات بسيار انتشار داد، و در اين مقصد، باعزم راسخ و قدرت منطق و شور ايمان و حماسه عظيمي كه داشت تا آنجا موفق گشت كه در شخصيتهاي بزرگ و متفكران آن روز جهان اسلام تاثير بگذارد و هدف خويش را تجسم دهد. به عنوان نمونه بايد ياد كرد كه مفتي بزرگ مصر، شيخ محدم عبده، در سلك شاگردان سيد در آمد و همكار و همگام او شد. و روزي بر «نهج البلاغه» شرح نوشت [93] و چاپ كرد، و حتي «خطبه شقشقيه» را جزء خطب امام دانست. و با چنين ديد، نهج البلاغه را به سراسر سرزمينهاي عرب و اسلام سرازير كرد، به طوري كه تاكنون بارها نهج البلاغه، در كشورهاي اهل تسنن چاپ شده است و استادان و محققان اهل سنت، آن را، به صور گوناگون، با حاشيه و شرح- با حفظ همان متن و عين انتقادات و اعتراضاتي كه از ناحيه امام بر دستگاه خلافت شده است- چاپ كردهاند. و اين همه، دنباله همان كار

[صفحه 91]

شيخ محمد عبده است.

باري اين ايجاد رابطه اسلامي و مقامات تفاهم، كه به دست سيد جمال الدين نقشي راستين پذيرفت، استعمار را واداشت تا از راه قلم و تاليف نيز به كار افتد و بكوشد تا رشته‌هاي سيد را پنبه كند، و آثار خوب افكار او را محو سازد، و آن وحدتي را كه سيد تا مراحل چندي به پيريزيش توفيق يافته بود، دوباره، به دو گانگي و اختلاف مبدل نمايد. البته در اين مقصود، توفيق كامل نصيب آنان نگشت. زيرا ملل اسلام روز به روز درباره وحدت اسلامي و ديگر مسائل جهان خود حساسيت‌بيشتر يافته‌اند. اما بيگانگان- چنانكه گفتيم- به كوشش برخاستند، و در اين منظور از پاي ننشستند. از اين رو دو گروه را برانگيختند: گروهي خريده شده و مزدور، و گروهي معاند، يا سفيه، يا بي اطلاع از مباني مذهب و تاثير فرهنگ مذهبي در جوهر اجتماع و عنصر مقاومت. و اين دو دسته را مامور كردند تا كتابها و مقالاتي بنويسند در توهين به شيعه و مقدسات شيعه و گاه تكفير شيعه. آن هم يكي پس از ديگري، و در نواحي مختلف كشورهاي اسلامي، وبا موضعگيريهاي متفاوت، كه در صفحه 87 نمونه چندي از اين كتابها را نام برديم. در همين ايام نيز مي‌نگريم كه دنباله اين خيانت رها نشده است، و پس از آن همه تحقيق و تفاهم از سوي علماي بزرگ اسلام، سني و شيعه، باز گاه در ايام حج، مزدوران استعمار، با نوشتن و پخش رسالاتي در اين مقوله، به دشمنان حج و قبله و قرآن مدد مي‌رسانند … هر كس اين كتابها را خوانده باشد و جو انتشار و وقت انتشار آنها را بداند مي‌فهمد كه ما چه مي‌گوييم، و مي‌فهمد كه كتابهايي را كه ما مورد تجليل قرار مي‌دهيم چه كرده‌اند.