کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 4561

صفحه 4561

[صفحه 152]

هر چه انسان را از حريت جدا سازد و به عبوديت پيوند دهد بت است، چه در ظرف ذهن، چه در ظرف خارج، چه در اعتقاد به خدا و چه در اعتقاد به خليفه‌ي خدا، چه درباره‌ي اعمال فردي، چه در ظرف وظايف نوعي و اجتماعي.

ما همواره، در فضا زندگي مي‌كنيم، سالم يا مسموم، مردآفرين يا نامردپرور، نقطه‌ي حساس اينجاست و درگيري جدي پيامبران نيز با اين فضا بود، كه مبادا مسموم باشد يا آماده براي پرورش نامردان. و مي‌دانيم كه خاصيت چنين فضايي، همواره، از مرز محلي بودن آن نيز مي‌گذرد و همه‌ي آفاق زندگي امتي را پر مي‌كند. هر پيامبري كه مي‌خاست، مي‌خواست آوار سنگين چنين فضايي را از دوش خلق و جامعه فرو نهد، و دست فراز مي‌آورد و نعره مي‌كشيد و مي‌خروشيد و مي‌شكست تا درست كند و از ميان توده‌هاي منحط، ابوذر غفاري، عمار ياسر، مقداد كندي، ابوسعيد خدري و عبدالله بن مسعود بپرورد …

و اگر عالمان وارثان پيامبرانند، بهترين نشانه براي شناختن عالم راستين از غير راستين همين است:

عالم آن است كه آزادي عالم طلبد

اگر بدين‌سان خامه را رها سازم، و در شناساندن عالم راستين و غير راستين سخن گويم و بخواهم دستگير هركس بشود كه عالم كيست و شياد كدام، خداي مي‌داند كه كار تا كجا بالا بگيرد، اما از اين بحث، با همين اندك يادكردي مي‌گذرم، تا بگويم تجليلي كه از عالمي و مصلحي چون صاحب «الغدير» مي‌كنيم چراست.

در سرتاسر اعصار، در ميان نسلها و اقوام جهان، در آفاق مختلف زندگي

[صفحه 153]

بشر، آنان كه به سوداي اصلاح جماعت برخاسته‌اند بسيارند، هرچند كه اندك بوده‌اند. و به معناي كلي، اينان همه، در خور هرگونه تقدير و گراميداشت و حقگزاري هستند. از افقهاي ديگر كه چشم بپوشيم، در آفاق فكر و فلسفه و جامعه و مذهب نيز عالمان و مؤلفان و دانشوران و اصلاح طلبان و عصيانگران فضيلت طلوع كرده‌اند، كساني كه در هر جاي و هر روز توانسته‌اند عصمت تاريخ را با مردم جامعه‌ي خويش روي در روي سازند و آفتاب را براي آباديهاي خويش تفسير كنند. در اين رده‌اند مؤلفان نابغه‌اي كه توانستند كتابهايي پديد آورند كه چون خورشيد بتابد و نمو دهد و چونان مشعل جاودانسوز فراراه اقوام و اعصار فروغ پاشد و هدايت گسترد.

و از اين ميان، در تاريخ علوم و تأليفات اسلامي نيز، كتابهاي بسيار است كه نظر به تحولي را كه باعث شده است، از ارجمندي ويژه‌اي برخوردار است. اين كتابها هر كدام در يكي از شئون خاص جنبشهاي فكري بشري و نشان دادن عمق تمدن و همگرايي ذهني، جايي بس فرازمند دارند. در اينجا حتي ذكر نمونه‌هايي از اين گونه تأليفات علما و فلاسفه‌ي مسلمان بس به درازا خواهد كشيد.