کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 4575

صفحه 4575

[صفحه 182]

جبل عاملي، شيخ محمد حسين كاشف الغطاي عراقي نجفي، شيخ آقا بزرگ تهراني، شيخ عبدالله سبيتي لبناني، [191] شيخ حبيب آل مهاجر عاملي لبناني، [192] شيخ راضي آل ياسين عراقي نجفي، [193] شيخ اسد حيدر عراقي نجفي [194] شيخ ابوالحسن خنيزي [195] (از علما و شيعيان عربستان سعودي)، و همانندان اينان، و اخيرا «دائرة المعارف الاسلامية الشيعة»، از استاد سيد حسن الامين لبناني …

و از آثار و نتايج همين بحثها و روشنگريها و اين خدمات و مجاهدات است كه، مي‌نگريم مفتي و متكلم بزرگ عصر، شيخ‌الاسلام سليم بشري، رئيس اسبق جامع‌الازهر و مفتي آن ديار كه پيشتر ذكر وي رفت، به مصلح علامه حضرت سيد عبدالحسين شرف‌الدين عاملي، چنين مي‌نويسد:

من پيش از آشنايي با تو، درباره‌ي شما شيعه، دچار اشتباه بودم. و اين اشتباه به خاطر سخنان فتنه‌انگيز سخن چينان و تجاوز كاريهاي اجحافگران نسبت به شما بود. اما هنگامي كه خداوندت چنين پيش آورد تا من با تو برخورم، به دست تو به درفش هدايت رسيدم و به مشعل تاريكي زداي. و هم اكنون كه آخرين نامه‌ها را به يكديگر مي‌نويسيم، من رستگار شده‌ام و به كاميابي رسيده. در اينجا بايد بگويم خدا به واسطه‌ي تو چه نعمت بزرگي به من ارزاني داشت و تو چه ارجمند حقي بر من يافتي … [196].

آري اين‌سان دانشمندان مجاهد، بسياري از رشته‌هاي قدرتمندان قديم و

[صفحه 183]

استعمار جديد را پنبه كردند و برادران مسلمان را به هم نزديك ساختند و ولاي شورانگيز علي و آل علي را به آباديها رساندند و در جانها تمركز دادند. و عمق فقه و اخلاق و معارف شيعي را به همه فهماندند و به ويژه فلسفه‌ي سياسي اسلام را عرضه كردند. پس اين مباحث و تأليفات- در سطح آنچه كه سخن درباره‌ي آنهاست- همواره به حال اسلام و وحدت مسلمين سودمند بوده و هست. و اگر اين مرزبانان بزرگ و مفسران آفتاب، يعني دانشمندان مجاهد با اخلاص پيدا نمي‌شدند،اين همه تفرقه افكني‌ها جبران نمي‌شد، و تا اين مايه هم تفاهم پديدار نمي‌گشت، و شهرهاي اسلام بيش از اينكه هست از فهم تاريخ واقعي و معارف اصلي اسلام و اصول معقول تفاهم و وحدت كنار داشته مي‌ماند. در واقع كتب موثق شيعه، قلم فرسايي و دليل تراشي بيخود يا سفارشي نيست، بلكه عاطفه‌اي جوال و آشتي سيال است كه به عنوان دفاع از ابديت حق عرضه مي‌شود و سراسر از امانت و استناد برخوردار است و از اين رو به جانها آگاهي مي‌دهد و اذهان را بازسازي مي‌كند.

حالا اگر كسي اين كتب و مباحث را خلاف مصلحت وحدت اسلامي بداند، اگر بيغرض باشد، بايد گفت يا اين قبيل كتابها را نخوانده است و همين قدر كه شنيده تأليفاتي است در مسائل تشيع و تسنن چنين قضاوت مي‌كند، و مثلا در كتابخانه‌ي كسي يا كتابخانه‌ي دوستي يا در قفسه‌ي كتاب فروشيها يا كتابخانه‌هاي عمومي مي‌بيند و بدون آنكه اهل مطالعه‌ي اين كتب باشد، يا رنج مطالعه را بر خود هموار كند، يا فرصت مطالعه‌ي اين كتابها را بيابد اظهار نظر مي‌كند. يا اين است، يا به طور كلي از جريان تأليفات ديگر مسلمين و مسئله‌ي چاپ و نشر و تأليف در پنجاه سال اخير در كشورهاي اسلامي يا به دست مستشرقين بيخبر است، يا از وحدت اسلامي تصور درستي ندارد [197] يا فلسفه‌ي اعتقادات ديني و اجتهاد در عقيده و تأثير باور مذهبي و ايمان را در

[صفحه 184]

جامعه نمي‌داند، و تربيت نسلهاي امت را به بازي مي‌گيرد. يا به اهميت نشر ولاي علي- كه پيامبر همواره بدان سفارش كرده است- وقوف ندارد و به نتايج روشن كردن فلسفه‌ي سياس= و جوهر عملي اسلام واقف نيست. يا خود اسلام را جز چيزي سطحي و عباداتي فردي نمي‌شناسد، و مخصوصا موضع اسلام اصيل را در مسئله‌ي رهبري به دست فراموشي مي‌سپارد و به مسئله‌ي ولايت معصوم كه قله‌ي احكام انساني اسلام است نظر نمي‌اندازد. به هر حال اينهاست و امثال اينها، وگرنه براي دانشمندان روشن‌نگر و مصلحان با اخلاص مسلمان- از هر مذهبي كه باشند- اين فراموشكاريها و ناديده انگاريها غير ممكن است. و به جز اينكه به نظر محققان از علماي مسلمين، هر فردي بايد عقايد خود را از روي استدلال بداند نه تقليد، و از اين باب بر عالم مذهبي لازم است كه امت خويش را پاس دارد و عقايد مردم را- با تأليفات عميق و منزه خود- صيانت كند، به جز اين، تأليف كتبي ارجمند و مشعل آسا، همواره در جهت خنثي كردن كوششهاي تاريكي آفرينان مؤثر بوده است. و آنچه كه مانع وحدت نهايي و اتحاد مسلمين است، باز هم ايادي خصمانه است و عوامل بيگانه. چنانكه بسياري از روشنفكران مسلمان به اين حقيقت توجه يافته‌اند، از جمله عالم شيعي لبناني، شيخ محمد جواد مغنيه. [198].