کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 4594

صفحه 4594

لحن

صاحب «الغدير»، در خلال هزارها صفحه مطالعه‌ي خويش در كتب قرون گذشته و معاصران، به صدها تعبير ركيك، توهين، جعل، افترا، فحش و هتك مقدسات برخورد كرده است- چنانكه خود با لحني دردناك از آنها ياد مي‌كرد- با اين همه در سراسر 4513 صفحه‌ي «الغدير» (تا اينجا كه چاپ شده است)، همواره وقار يك مصلح دلسوز را با خود داشته و به تعبير خود (به اقتباس از قرآن كريم) «و اذا مروا علي اللغو مروا كراما» بوده است. هر جاي كوشيده است تا با روشن كردن مطلب و ذكر اسناد و تطبيق، به هتك و افترا و فحاشي مؤلفان پاسخ دهد و از زي يك محقق دوستدار هر كس و عاشق روشن كردن وهدايت بيرون نرود، و چونان قله‌اي رفيع كه هرجه ماسه بر پايش ريزند نجنبد، يا چونان دريايي عظيم كه هرچه در آن افكنند خيزابه نگيرد، به حركت علمي خويش ادامه دهد. بنابراين اگر گاه عتابي كند بر مؤلفي- از هتاكي بسيار آن مؤلف- يا خطايي با كسي، مسئله‌اي نخواهد بود. و اين همان مواردي است كه برخي از فاضلان آن را شدت لحن دانسته‌اند.

به تعبير دگير، بايد گفت صاحب «الغدير» در اين موارد، چونان دريايي است كه از تلافي امواج و سهمگيني طوفان، گاه كفي بر لب مي‌آورد، يا خاشه‌ييش بر سر امواج پيدا مي‌شود. و اين مقدار ما را از عظمت دريا و استخراج منافع از آن، باز نمي‌دارد.

نيز بايد دانست كه اينگونه تعبيرات تند و عتاب آميز (كه بسيار اندك است و در برابر بيش از 4500 صفحه علم و تصحيح و شناخت و مأخذ، چون معدوم است) نوعا در مواجهه با مؤلفان بسيار هتاك و بي‌ادب است و بس. چنانكه از سوي ديگر،

[صفحه 204]

همواره در هر جال، او را مي‌نگريم كه از عالمان، مفسران و حفاظ حديث اهل سنت با تجليلي فراوان و القابي حشمت‌آميز ياد مي‌كند. و از اينجاست كه «الغدير» خود يكي از منابع اطلاع از شئون و احوال بسياري از علماي سنت، يعني برادران ماست. بنابراين، تنبيه زباني برخي از مؤلفان بي‌حفاظ و قلم به دستان خيره سر يا جيره‌خوار، گاه‌گاه، آن هم براي تكان دادن اذهان مراجعان، نبايد خروج از حد ادب تأليف و قلم كه مؤلف «الغدير» همواره بدان مقيد بوده است و به ديگران سفارش كرده است). به حساب آيد. بلكه بايد به تازيانه‌اي تعبير شود در خور گرده‌ي آنان. [208].

در اينجا بايد توجه داشت كه ذكر اعمال اشخاص و تحليل آن، و روشن كردن جنايات و اتهامات مؤلفان مفتري و متعصب يا مزدور، اگر براي روشن كردن تاريخ اسلام و رد تهمتها و افتراهاي عقيدتي و نشان دادن حقايق اعتقادي و تحكيم مباني ايمان درست در مردم و بازسازي جامعه‌هاي اسلامي لازم شد و تكليف-- و لغاتي به كار رفت در مورد اينگونه مؤلفان كه صراحتا معنايي را مي‌رساند كه نقص آنان است اما اين نقص متأسفانه در آن كسان هست- نبايد آن را تند لحني دانست. به ديگر سخن، واقعگويي را نبايد با تند لحني اشتباه كرد. صاحب «الغدير» خود، اين موضوع را در آغاز جلد هفتم در ميان گذاشته است:

آنچه را خواننده درشتگويي مي‌پندارد، به ابديت سوگند كه چنين نيست، بكله اين نيرومندي دليل است نه سخت زباني در استدلال. و همين خوي

[صفحه 205]

است در ما كه استاد محمد عبدالغني حسن مصري بدان پي برده و در قصيده‌ي خويش گفته است: