کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 4612

صفحه 4612

[صفحه 230]

در مورد مسائل مربوط به اسلام، بايد متوجه باشيم كه مقاصد خود را به صورتهاي گوناگون اعمال كرده‌اند: از يك سو، هر جا و هر وقت كه پيش آمده است درباره‌ي اسلام سخن گفته‌اند، از سوي ديگر كتابهايي يافت مي‌شود- از اين قوم كه با اينكه موضوع آن كتابها به گونه‌اي روشن شامل اسلام مي‌شود، در آنها يادي از اسلام نشده است. يعني مؤلفان و سازمانهاي تأليف و نشر اين گونه كتابها، در برابراسلام، به اصطلاح، به توطئه‌ي سكوت متوسل شده‌اند. شايد به اين گمان كه موجب رونق بيشتر اسلام نشوند. از اين روست كه مثلا كتابي كه در تاريخ سير اخلاق نوشته شده است نامي از اخلاق نمي‌برد در صورتي كه علماي اخلاق و تاريخ اخلاق شك ندارند كه اخلاق اسلامي، سرآمد اخلاقهاي تاريخ كهن و معاصر است و مشهور آفاق. با اين همه، اي كاش در بيشتر جاهايي نيز كه درباره‌ي اسلام بحث كرده‌اند و نام برده‌اند، بحث نمي‌كردند و نام نمي‌بردند.

و مي‌دانيم كه بحث درباره‌ي اسلام، بي‌گمان به مذاهب اسلامي نيز كشيده مي‌شود، و از جمله شيعه. و اينها همه مناسباتي است كه عامل استعمار مي‌تواند در اين مناسبات بدآموزيها كند و بذرهاي مقاصد خويش را، در راه استقلال و تحقير شرق،از راه تحريف مفاهيم آن، بپراكند و ارزشهاي حماسي و غرورآفرين مشرق زمين را-كه جوامع را در جهت مقاومت بسيج مي‌كند نه در جهت تسليم- درهم كوبد و بد و ناپسند و عقب افتاده و فناتيك معرفي كند. و اينجاست نيز كه بيگانگان مي‌توانند براي پراكندن و از هم دور داشتن صفهاي مسلمانان هرچه مي‌توانند مايه بگذارند. و اينجاست كه مثلا در دايرةالمعارف اسلام [226] همواره نوشته‌هاي كساني چون گلدتسيهر يهودي درج مي‌شود و اجازه‌ي سخن گفتن درباره‌ي شيعه و اسلام، به عناصر شناخته‌اي از رده‌ي لامنس (كشيش بلژيكي كه به دشمنيهايش با انسانيت

[صفحه 231]

شرق و اسلام معروف است) داده مي‌شود، كسي كه استاد احمد محمد شاكر مصري درباره‌ي او مي‌گويد:

پدر لامنس در نزد مستشرقين و عرب و ديگر مسلمين به تعصبي گريبانگير شناخته شده است. او هميشه يا بيشتر اوقات از حق منحرف مي‌شود. ما تاكنون هيچ نوشته‌اي از او درباره‌ي مسائل عرب و اسلام نديده‌ايم كه از بدنيتي خالي باشد. در هر نوشته زير تأثير عواطف خويش است. از اين رو تاب ندارد انصاف را رعايت كند. صرف نظر از انصاف، حتي ادب را نيز رعايت نمي‌كند و به عقايد مخالف خود احترام نمي‌گذارد. [227].

نيز اديب و نويسنده‌ي هم مذهب كشيش لامنس، يعني جرج سجعان جرداق، چنين مي‌گويد:

لامنس دانش خود را در راه خدمت به حقيقت به كار نبرده است. اين همه اسنادي كه در تأليفات خود ارائه مي‌دهد براي روشن كردن واقع و توضيح مسائل پوشيده‌ي زندگي قديم مردم خاور عربي نيست. بلكه با كمال تأسف بايد بگوييم كه اين عالم، به علم و اطلاعات خود نيز بد كرده است، چون با اين علم و اطلاع، بيشتر اوقات مي‌كوشد تا برعكس آنچه تاريخ ثبت كرده است وعقل مي‌پذيرد و منطق طبيعي حوادث مؤيد آنهاست نظر دهد. حتي با عاطفه‌ي دوستانه‌اي نيز كه انسان در خود نسبت به بزرگان صدر اسلام مي‌يابد مخالفت مي‌كند و مي‌كوشد هر نوع محبتي را كه آدمي، در هر جنبه‌ي نيكوي انساني، نسبت به پاكان و نيكان حس مي‌كند، اشتباه آميز جلوه دهد … چقدر خطرناك است افترا و تهمت زدن در صورتي كه افترا زننده آن را طوري ادا كند كه خواننده بپندارد يك اظهار نظر علمي صرف است … [228].

[صفحه 232]

و البته مي‌دانيم كه هنوز- چنانكه بايد و شايد- به كار و كارنامه‌ي اين ايادي،كه از اينانند گروه كثيري از مستشرقين، رسيدگي نشده است، و هنوز بررسيي كامل و همه جانبه، درباره‌ي مجموعه‌ي هدفها و رسالتهاي اينان به عمل نيامده است تا همه‌ي حقايق معلوم گردد. با اين حال، قدر مسلم اين است كه در كار بيشتر آنان، بيش از هر گونه هدف علمي كه تصور شود اغراض ديگر مطرح بوده است.از اين رو، حاصل كار اين گروه را- و از آن ميان برخي با عنوان «مستشرق- خاورشناس» - كه درباره‌ي دين، ادبيات، تاريخ، جغرافيا، فلسفه، اقتصاد، هنر ونفايس و مواريث شرق (و از اين ميان به ويژه اسلام و قرآن و ترجمه و تفسير قرآن و تشيع) به پژوهش پرداخته‌اند نمي‌توان يك سره علمي و منزه دانست. و اصولا نبايد پيش از اطلاع از جوانب موضوع به نوشته‌هاي آنان رجوع كرد [229] تا چه رسد به استناد به آنها يا نقل از آنها.