کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 4652

صفحه 4652

حياتي شناخت زمان و عناصر زمان و حقيقت جهان معاصر بود. او از انجماد ذهني برخي از روحانيون و دور بودن آنان از مسائل زندگي و واقعيت خارج و فرهنگ جاري و معاصر بشري و زندگي كنوني انسانها، بيش از حد نگران بود. درست به ياد دارم كه وي، پس از يكي از سفرهاي پژوهشي خويش (سفر هند)، مي‌گفت:

اگر من مرجع بودم، و وجوهات شرعي به دست من مي‌رسيد، همه را به طلاب مي‌دادم تا سفر كنند، حركت كنند، مي‌گفتم: اين هزينه! برويد و جهان را و انسان را بشناسيد!

و اين- بيش از هر چيز- همان دستور قرآن كريم است، درباره‌ي حركت و سير و شناخت، از جمله، در آيه‌ي 137، از سوره‌ي 3 (آل عمران)، و آيه‌ي 11، از سوره‌ي 6 (انعام) و آيه‌ي 2، از سوره‌ي 9 (توبه)، و آيه‌ي 26، از سوره‌ي 16 (نحل)، و آيه‌ي 69، از سوره‌ي 27 (نمل)، و آيه‌ي 20، از سوره‌ي 29 (عنكبوت)، و آيه‌ي 42، از سوره‌ي 30 (روم). اين دستور براي همه‌ي مردم است، ليكن يقين است كه توجه به اين موضوع، براي دارندگان و نگهبانان فرهنگ اسلامي و جامعه‌ي اسلامي بيش از ديگر افراد لازم است. در روايات نيز رسيده است كه مؤمن بايد «دانا» باشد و «حكيم» و … و «عارف به زمان خود» و «عارف به اهل زمان خود» … و اصولا بايد زمان و حقايق زماني را بشناسد. اين شناخت در موضعگيري درست و اداي تكليف و وضع ديني او اثر مستقيم دارد، چنانكه امام جعفر صادق «ع» فرموده است:

العالم بزمانه لاتهجم عليه اللوابس [259].

- كسي كه زمان خويش را بشناسد، دستخوش مسائل اشتباه‌انگيز نمي‌شود و حق و باطل (اجتماعي) بر او پوشيده نمي‌ماند.

و اين امر، به ويژه براي روحاني، از جهت شناخت معارف و سنن اقوام

[صفحه 286]

و ارزشاي هر قطري از اقطار گيتي، و عوامل رواج مكاتب و سيستمها در جايي از جهان و ركود آنها در جايي ديگر، و صدها مسئله از اين دست واجب است. و اين همان كاري است كه استعمارگران و كشيشان از طريق سياحان و خاورشناسان و ديگر ايادي خويش كردند، و وجب به وجب كشورهاي اسلامي را- با نيت ذكر شده- درنور ديدند و شناختند. و با آنكه «قرآن» به ما گفته بود كه برويد و بشناسيد، نرفتيم و نشناختيم. و بدينسان مي‌نگريم كه يك بار ديگر، برخلاف وصيت علي نيز رفتار كرديم، يعني ديگران درعمل به قرآن بر ما سبقت جستند.

نيز علي «ع» فرموده است:

فوالله ما غزي قوم قط في عقر دارهم الا ذلوا [260].