کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 4659

صفحه 4659

دعا

در فرهنگ پهناور بشري، در طول روزگاران، روشهاي گوناگوني براي تربيت روح انسان به كار رفته است، كه شرح آن هم اكنون ميسور و منظور نيست. از جمله‌ي اين روشها، روشي است كه در اسلام به آن توجه ويژه‌اي شده است. يعني نخست از خود «قرآن كريم» شروع شده و به پيامبر اكرم تعليم گشته است، آنگاه به وسيله‌ي پيامبر و علي و ديگر ائمه‌ي طاهرين در سطحي راقي و سازنده، گسترش يافته است. اين روش، روش «دعا» است. چنانكه گفتيم، ابتدا «قرآن كريم»، در آيات

[صفحه 300]

چندي، پيامبر را و ديگر مردم را به «دعا» و خواندن خدا و هم خواستن از او و ارتباط يافتن با مبدأ وجود توجه داده است. سپس پيامبر و امامان در جملاتي موجز و بليغ و روشن و استوار، به نام «دعا» بسياري از حقايق و معارف و دانستيهايي را كه روح انسان بايد از آنها برخوردار، بلكه سرشار و سيراب شود،و در آنها نيك بنگرد و بينديشد، تعليم كرده‌اند. و چون انسان،هنگامي كه «دعا» مي‌كند و «دعا» مي‌خواند، داراي صفاي روح و توجه خاص است و قاعدة دعا را با تأمل در معني مي‌خواند، يكي از مهمترين راه آموختن فرهنگي روحاني و پر ارج، و دادن تهذيب و پيرايش به روح، «دعا» است. هميشه علماي اخلاق و فلاسفه كوشيده‌اند كه «تهذيب نفس» را در مقدمات مكتب خويش پيش‌بيني كنند، تا روح انسان را، پس از پيراستن از آلودگيهاي ماده و خواهانيهاي نفس و خواهشهاي تن،به پلكان صعود و گسستن اختياري برسانند.

بنابر آنچه ياد شد، از جهات چندي به اهميت و ارزش «دعا» پي مي‌بريم:

اول- «دعا»، همواره با الفاظ بليغ و رسا ادا شده است. و مي‌دانيم كه فلاسفه و علماي اخلاق و تربيت، لفظ بليغ و سخن شيرين را در مسائل مربوط به تهذيب نفس و تريبت انسان، داراي اثري ويژه دانسته‌اند.

دوم- دعاهايي كه از طريق پيامبر اكرم و ائمه‌ي طاهرين تعليم شده است، داراي عاليترين، لطيف‌ترين، صريحترين و دگرگون كننده‌ترين تعاليم است، و به ويژه درباره‌ي نفس انساني و چگونگيهاي آن، داراي تذكرات و تعبيراتي است منحصر به خود. و اين همه چيزهايي است كه چه بسا گوينده‌اي، در حالي جز دعا، نه آنها را بر زبان آورد، و نه در آنها بينديشد.

سوم- دعا را، چنانكه گفتيم، انسان در حالاتي ويژه مي‌خواند، با توجه دروني

[صفحه 301]

و آمادگي روحي. و اين چگونگي بهترين صورت قبول و تلقي و پذيرش نفس است. و اين همان است كه فلاسفه و معلمان اخلاق، همواره آن را در مورد شاگردان خود آرزو مي‌كرده‌اند.