کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 4660

صفحه 4660

چهارم- دعا، بيشتر در خلوت و تنهايي خوانده مي‌شود، كه انسان خودش هست و خداي خودش. و اين، فرصتي است كه انسان بتواند، با كمال توجه، در آنچه در دعا هست دقيق شود و بر خويشتن تطبيق كند، و با ميزان دعا، آنچه در خود نقص است بزدايد، و آنچه كمال است نمو دهد. و به ديگر سخن، انسان مي‌تواند در مكتب «دعا» تربيت شود، و با آن همه مضامين كه در دعا آمده است خود را بسازد،و در هرچه و هر كار كه توجه به خدا لازم است، با تمام وجود توجه كنيد. و اين حالات كه موجب بلوغ نفس انساني است و رسيدن به مرز تولد از رحم طبيعت و ماده- كه تولد اعظم است- از كلاس درس اخلاق، يا آزمونهاي تربيتي جمعها و جماعتها كمتر نيست.

پنجم- دعا تعليم و تربيت است از غير راه نصيحت مستقيم. و اثر اين كيفيت بسيار مشهود است و قطعي. و از اين جهت است كه اگر مردمي كه اهل دعا و خواندن دعا هستند، اجمالا اهل معرفت و تأمل باشند، به كمالات انساني نايل مي‌شوند، البته با وجود شرايط و زمينه‌ي لازم، كه در جهان پايه‌ي هيچ چيز جز بر اصول خود نمي‌گردد. از اين رو، دعا و تأثير آن نيز اصولي و شروطي دارد. و آن زمينه است. در واقع، دعا بذري است در زميني به نام معرفت كه نتيجه‌ي آن تهذيب نفس است و داشتن فرهنگي انساني- خدايي، و ثمره‌ي اين حالت، قرب است و حب و ولايت و ايثار و گذشت.

و اين بود كه صاحب الغدير، با عرفان وسيعي كه نسبت به مجموعه‌ي مواريث ائمه‌ي طاهرين داشت، از اين موضوع نيز نگران بود، كه مكتب «دعا» به صورت صحيح معرفي نشده است، و با سلسله‌اي از جهالتها و عادتها و خرافه‌ها آميخته است،

[صفحه 302]

و شيعه از اين عمق و اصالت بي‌بهره مانده است، و اين همه تعليم و معرفت كه به صورت و قالب «دعا» رسيده است مورد غفلت قرار گرفته است. «دعا» شامل عاليترين و ناب‌ترين مسائل الهي است، تا تكاليف پيچيده‌ي اجتماعي و سياسي را در ضمن «دعا» باز گويند. بنابراين، در بسياري از موارد، مي‌شود جامعه‌ي مذهبي را از راه دعاهاي صحيح با كليت معارف عالي و فرهنگ عملي و قدرت حماسي و اقدامي اسلام آشنا ساخت. در اين‌باره سخن بسيار و مثال فراوان است، از آنها مي‌گذرم.

زيارت

از حقيقتهايي كه در انعقاد شخصيت انسان و ساختن آن سخت مؤثر است، توجه انسان است به نمونه‌هاي والاي فكر و اعتقاد و اقدام و عظمت و حماسه و جهاد. اگر اين نمونه‌هاي والا در ميان زندگان باشند چه بهتر، ولي انسان، به گونه‌اي ويژه اشخاص تاريخي و گذشتگان اعتقاد دارد، و كمالات و عظمتهاي آنان را- تا سر حد اساطير- تقديس مي‌كند و بزرگ مي‌دارد. بنابراين، بشر به طور فطري، از توجه به آثار باقيمانده، ابزار كار، محل سكونت و قبور بزرگان تاريخ و تأمل در احوالات آنان، چيزها مي‌آموزد و به عظمتها مي‌رسد.

در دين اسلام، به صورت خاصي از اين واقعيت بشري بهره‌برداري شده است. و براي ديدار و زيارت قبور پيشوايان و فداكاران بزرگ آداب و زياراتي رسيده است، كه رعايت آن آداب و خواندن آن زيارتها و توجه به مضامين آنها و تأمل در آنها مي‌تواند، به صورتي شگفت‌انگيز، شخصيت‌ساز و حماسه گستر باشد. و اين موضوع- چنانكه معلوم است- اختصاص به شيعه ندارد. علماي بزرگ اهل سنت درباره‌ي زيارت پيامبر اكرم و آداب آن، و زيارت قبور بزرگان

[صفحه 303]

اهل سنت از قبيل ابوبكر و عمر و ابوحنيفه … دهها كتاب و رساله نوشته‌اند،همچنين در باب زيارت شهداي احد و از جمله حضرت حمزة بن عبدالمطلب، سيدالشهداء، عموي پيامبر. و روايتي از پيامبر اكرم نقل كرده‌اند كه فرمود: به زيارت شهيدان احد برويد و بر آنان سلام كنيد. قسم به خدايي كه جانم به دست اوست، هر كس بر آنان سلام كند تا روز قيامت پيوسته پاسخ سلام او را باز دهند [265].