کتابخانه بالقرآن

بانک غدیر صفحه 4944

صفحه 4944

اين بود كه به هرگونه پيش بيني و تلاشي كه شرايط كارشان اجازه مي داد، اقدام مي كردند، و جاي دار خود را به قوم خويش مي شناساندند؛ و چراغ راه هدايت و تقوي را در كف مردان خدا مي نهادند. (83)

اين تدبير و مآل سنجي در فلاسفه و حكما نيز مشهود بود، كه با ترشيح و نام بردن شاگرد اول خود به حفظ ميراث علمي و سنن فكري خويش مي پرداختند و مكتب علمي و فلسفيي را كه بنياد نهاده بودند، به جلوداري شايستگان به سوي ادوار آينده سوق مي دادند.

با مطالعه در تاريخ و سرگذشت علم و احوال نوابغ و متفكران ، مي بينيم كه حتي دانشمندان و مخترعان اخير جهان نيز نتايج آزمايشهاي فني و حاصل پيروزيهاي علمي خود را در اختيار افرادي شايسته مي گذارند و مي گذرند. چنانكه علماي اخلاق و جامعه شناسان و مصلحان نيز از اين راه روشن عبور كرده براي به پا داشتن روشهاي اصلاحي و سازمانهاي اجتماعي خود بيدريغ مي كوشند.

اصولا شناساندن افكار صحيح و رهنمايان كامل ، پر فايده ترين كمك به سعادت انسانهاست و مثبت ترين قدمي است كه در راه به وجود آوردن نيكبختي اجتماعات بشري برداشته مي شود. و اين وظيفه اي است لازم بر دوش نجات دهنده اي كه در صدد عملي ساختن برنامه هاي اصلاحي خويش است ، و به هيچ گونه فرو گذاشته نمي شود.

ابن سينا در كتاب (شفا)، پس از اثبات نبوت و تشريح وظايف دقيق بازدارنده اين مقام ، مي گويد:

... سپس اين شخص كه پيغمبر است ، چنين است كه مانند اويي مكرر به وجود آيد، و در هر زماني بدو دسترسي باشد، زيرا ماده اي كه شايسته پذيرش وحي است كمتر در مزاجها به وقوع مي پيوندد. پس ناگزير واجب است كه پيغمبر، براي بقاي سنن و شريعتي كه براي مصالح امور انسان آورده است ، تدبيري عظيم بينديشد.

پس از اين بيان ، حكمت عبادات و ساير دستورات اسلامي را تذكر مي دهد و پاره اي از قوانين مدني را، كه به گفته خود او شارع اسلام به بهترين وجه مقرر كرده است ، ياد مي كند، سپس در مورد مسئله خلافت و امامت مي گويد:

... آنگاه بر سنت گذار (پيامبر) واجب است اطاعت كسي را كه جانشين خود قرار مي دهد، فرض و لازم گرداند.

بعد به شرح اجماع مي پردازد، و با بياني پر مغز و گفتاري حكيمانه درباره چگونگي و كميت اجماع كنندگان سخن مي گويد؛ و معني اجماع حقيقي و مقصود از آن را توضيح مي دهد؛ و شرايط كسي را كه بايد بر او اجماع و اتفاق آرا شود، ذكر مي كند؛ و با استدلالي محكم و الزام آور به بطلان اجماعي كه در تاريخ اسلام گفته و شنيده مي شود اشاره مي كند. سپس مي گويد:

خليفه و جانشين قرار دادن با نص ، به صوابداد نزديكتر است .) (84)