سیره و اخلاق نظامی پیامبر اعظم صلی الله علیه و اله وسلم صفحه 157

نهی شده ام».(1)

ج) فدیه

ج) فدیه

فرمان خداوند درباره اسیران به مسلمانان دو چیز است: بخشش یا فدیه. (محمد: 4)

هر چند بخشش بر فدیه مقدم شده است، ولی در کنار هم و با حرف عطف «یا» آمده اند؛ یعنی رهبر مسلمانان _ با توجه به شرایط موجود _ باید یکی از این دو را برگزیند. فدیه به معنای سربهاست. فدیه یا فدا، پولی است که برای رهایی غلامان یا اسیران داده می شود.(2)

با بررسی متون کهن، چنین به دست می آید که پیش از اسلام، اسیر در ملک فردی بود که او را به اسارت درمی آورد. او می توانست وی را آزاد سازد یا در برابر آزادی اش، پولی را به عنوان فدیه بگیرد، وگرنه او به عنوان بنده جنگ جو باقی می ماند.(3) همچنین کشتن یا قطع عضو اسیر، جزو رسم های عرب ها بود. اسلام قوانین انسان دوستانه ای را برای اسیران وضع کرد تا حقوق افراد ناتوان از بین نرود.

معمولاً در سال های نخست هجرت، سربها دریافت می شد و در سامان بخشیدن به اوضاع نامناسب مالی مسلمانان بسیار اثرگذار بود؛ زیرا با سفر مسلمانان از مکه به مدینه، اموال مهاجران از سوی کافران قریش مصادره شد و آنان معمولاً مهمانان انصار بودند. مشکلات مادی تا جنگ حنین وجود داشت. طبیعی است در سال های نخست هجرت، وضعیت اقتصادی

1- عبدالمجید معادی خواه، تاریخ اسلام، تهران، نشر ذره، 1377، ص433.
2- علی اکبر دهخدا، لغت نامه، ج10، ص14992، مدخل فدیه.
3- المفصل فی تاریخ العرب، ج5، ص631.