فرهنگ غدیر صفحه 156

جایز و گاهی حرام!گرچه کسانی همچون«ابن تیمیّه»این دستور قرآنی و حدیثی را که در شیعه مورد عمل قرار می گیرد،«نفاق»می دانند و بر شیعه می تازند.بر آگاهان پوشیده نیست که تقیّه،عاملی برای حفظ ایمان و حفظ مؤمن از شرّ دشمنان و نوعی رعایت اصول کتمان و استتار و رازداری مرامی است و مبنای عقلی دارد و هرگز نباید بهانه و مستمسکی برای ترک وظیفه و رهاکردن تکلیف مبارزه با ظالمان و امر به معروف و نهی از منکر شود.

تعابیری که در منابع دینی و حدیثی دربارۀ این موضوع به کار رفته است،ماهیّت رازداری در برنامه های مکتبی و مبارزاتی تقیه را نشان می دهد،مانند:تقیه،جنّه،حصن حصین،سدّ،ردم،حرز،خباء،حجاب،مدارا،کتمان اسرار،عبادت سرّی،مجامله،جلب مودّت،نومه،توریه،حفظ اللسان،عدم اذاعه،مماسحه،ترس. (1)اهدافی که در تقیه نهفته است،هم حفظ اسلام است،هم حفظ و ذخیرۀ نیروها،حفظ هویّت شیعه در برابر فرقه های دیگر،پنهان کردن برنامه ها،حفظ جان در برابر کافران،حفظ مسلمان در برابر پیروان ادیان دیگر.انجام این وظیفه هم در عصر أئمّه بوده است،هم در عصر غیبت.

مخالفان شیعه،تقیّه را نوعی نفاق پنداشته اند،در حالی که نفاق آن جاست که کسی کافر باشد و به دروغ،اظهار ایمان و مسلمانی کند و در تقیّه برعکس آن است.

بنابه اهمیّت موضوع تقیه در فرهنگ شیعی،در گذشته فقیهانی به تبیین آن و حدّ و حدود و موارد و شرایط و اقسامش پرداخته و تألیفهای مستقلّی نگاشته اند. (2)برای آشنایی با مباحث تقیّه،به منابع مستقل و روایات آن نیز می توان مراجعه کرد. (3)

1- 1) .برگرفته از«تقیه،امر به معروف و نهی از منکر»،طیبی شبستری ص 47.
2- 2) .ر.ک:«الذریعه»،ج 4 ص 403،از جمله:«تقیه،امر به معروف و نهی از منکر»،سیّد احمد طیبی شبستری،«التقیه عند اهل البیت»مصطفی قصیر العاملی.
3- 3) .از جمله ر.ک:«وسائل الشیعه»ج 11 ص 459،«کافی»،ج 2 ص 217،«بحار الأنوار»،ج 72 ص 393،«میزان الحکمه»،ج 10 ص 665(باب 557)«دائره المعارف تشیّع»،ج 5 ص 38،«واقع التقیه عند المذاهب و الفرق الاسلامیه»، ثامر هاشم و ترجمۀ آن به نام«تقیه از دیدگاه مذاهب و فرقه های اسلامی غیرشیعی»از محمّد صادق عارف،«جایگاه و نقش تقیه در استنباط»،نعمت اللّه صفری،«تقیه در اسلام»علی تهرانی،«مبانی و جایگاه تقیه در استدلالهای فقهی» محمّد حسین واثقی راد،«التقیه فی الفکر الاسلامی»مرکز الرساله،«التقیّه،اصولها و تطوّرها»کامل الشیبی.