فرهنگ غدیر صفحه 171

اویس قرنی،خزیمه بن ثابت،هاشم مرقال،عبد اللّه بن بدیل،ابو هیثم تیهان از شهدای آن مقطع از درگیریها بودند.از آن پس که سپاه معاویه در آستانۀ شکست قرار گرفته بود، نیرنگ«قرآن بر نیزه کردن»از سوی عمرو عاص مطرح و به کار بسته شد و عده ای ساده لوح در سپاه امام،فریب خوردند و دست از جنگ کشیدند.تعدادشان به 20 هزار نفر می رسید و در رأس آنان اشعث بن قیس بود که فتنه انگیزی می کرد.

میان سپاه امام دودستگی افتاد و کار به حکمیّت و مصالحه کشیده شد،حکمیّتی که بر آن حضرت تحمیل شد.عدّه ای از سپاه امام،با عقیده بر اشتباه بودن حکمیّت،از امام خواستند که توبه کند.آنان همان خوارج شدند که سر از اطاعت امام برتافتند و اینگونه نطفۀ جنگ نهروان بسته شد.جنگ صفین،تلفات بسیار داشت و 25 هزار از سربازان امام و 45 هزار از شامیان کشته شدند. (1)آمار دیگری هم نقل شده است.معروف است که 18 ماه این نبرد از آغاز تا پایانش طول کشید.غیر از تلفات جانی،پیدایش گروه خوارج پس از ماجرای حکمیّت،که به نام«مارقین»شناخته می شوند و آشفته تر شدن قلمرو حکومت علی علیه السّلام به خاطر تجاوزات مکرّر نیروهای وابسته به معاویه به حریم آن و ایجاد رعب و ناامنی و غارت و نقض پیمان صلح از سوی او،از پیامدهای دیگر این جنگ بود.امام در آن اواخر،پیوسته یاران را تشویق بر جهاد با متجاوزان می کرد،ولی بی حالی و سستی یارانش او را خون به دل کرد و به ستوه آورد،حتی نفرینشان کرد. (2)

این،اجمالی گذرا از واقعۀ صفین بود.تفصیل آن را در منابع تاریخی و حدیثی باید خواند. (3)-قاسطین،بیعت و بیعت شکنان،قرآن بر نیزه کردن،معاویه،قتال بر تأویل.

1- 1) .مروج الذهب،ج 2 ص 394.
2- 2) .نهج البلاغه،خطبۀ 27.
3- 3) .از جمله ر.ک:«موسوعه الإمام علی بن ابی طالب»،ج 5،«دانشنامۀ امام علی»،ج 9،«بحار الأنوار»،ج 32 ص 365 و 447،«شرح ابن ابی الحدید»،ج 8،«امام علی بن ابی طالب»عقّاد،ج 4،«وقعه صفین»نصر بن مزاحم،«الغارات»،ثقفی و ترجمۀ آن کتاب به نام«پیکار صفین»،«الفتنه الکبری»طه حسین،«فتوحات»ابن اعثم و ترجمه اش به نام«جنگهای امام علی در پنج سال سکوت»احمد روحانی،«تجلّی امامت»،ناظم زاده،«مروج الذهب»،ج 2 ص 374،«تاریخ طبری»و «کامل ابن اثیر»،حوادث سال 37.