فرهنگ غدیر صفحه 172

جنگ نهروان

پیدایش خوارج،به جنگ صفین و مسألۀ قرآن بر نیزه کردن سپاه معاویه و فریب خوردن برخی از سربازان امام علی علیه السّلام و پیش آمدن حکمیّت و فیصله یافتن جنگ برمی گردد.گروهی که فریب خوردند،تصمیم گرفتند با معاویه نجنگند و با علی علیه السّلام که خواستار ادامۀ نبرد تا شکست جبهۀ دشمن بود مخالفت کنند.علی علیه السّلام زیر فشار آن گروه، تن به حکمیّت داد.ولی داوران حکمیت از سویی ساده لوحی و از سویی خیانت کردند و روشن شد که حکمیت به سود حق نبوده است.همان افراد که امام را وادار به پذیرش کرده بودند،علیه حکمیّت شورش کردند و پذیرش آن را کفر دانستند و علی علیه السّلام را تکفیر کردند و خواستند که به کفر خویش اقرار کند و توبه نماید که امام نپذیرفت.

پس از بازگشت سپاهیان و امام به کوفه،خوارج که دوازده هزار نفر می شدند وارد کوفه نشدند و در«حروراء»ماندند.آنان از امام انتقاد و بدگویی می کردند.گفتگوها به جایی نرسید و خوارج دست از حرفها و انتقادها و جوسازی های خود برنمی داشتند.امام که از اصلاح آنان ناامید شد رهایشان گذاشت.امّا آنان فتنه گری را به اوج رساندند،عبد اللّه بن خبّاب و همسرش و چند زن دیگر را کشتند.حضرت کسی را نزد آنان فرستاد تا تحقیق کند،فرستادۀ امام را هم کشتند.حضرت علی علیه السّلام با یاران خویش نزد آنان رفتند.امام با درایت و متانت و فرستادن پیک و تلاش برای هدایت آنان و پیشگیری از جنگ،همۀ راهها را پیمود و با آنان سخنها گفت،امّا آنان بازهم قتل و شرارت کردند و کسانی را به اسارت گرفتند.پس از همۀ اتمام حجّتها امام تصمیم به جنگیدن با ایشان گرفت.شمار نهروانیان را مختلف نقل کرده اند.به نقل«مناقب»،12 هزار نفر بودند که درپی مواعظ و صحبتها 8 هزار نفرشان امان خواستند و برگشتند و 4 هزار نفر باقی ماندند. (1)

آغازگر حمله و تیراندازی خوارج بودند.یاران امام بر آنان تاختند و نبردی خونین و سخت درگرفت.امام به یاران خویش فرمود:به خدا سوگند از شما ده نفر کشته نمی شوند و