فرهنگ غدیر صفحه 185

بحث حجت شناسی،همان بحث امام شناسی است،شناخت خود امامان،کلام و امر و نهی آنان،سیره و زندگیشان،مواعظ و هدایتهایشان،شأن و مقامشان،عقیده به علم و عصمت و برتری شان،تسلیم بودن در برابرشان،پرهیز از مخالفت با ایشان،شناخت حقّی که بر ما دارند،وظایفی که ما نسبت به آنان داریم، (1)ویژگیهای أئمّه،ضرورت وجود حجّت در عالم،ضرورت عقیده به حجّت الهی و تبعیّت از او،اثبات امامتشان با ادلّۀ خاصّ و...

همۀ اینها از سرفصلهای حجت شناسی در منطق شیعه است.

مرحوم کلینی بخش عمدۀ جلد اوّل کتاب«اصول کافی»را به مباحث امامت اختصاص داده و نام آنها را«کتاب الحجّه»نهاده و صدها حدیث در این باب آورده است. (2)زمین خدا خالی از حجّت نمی ماند و حجت خدا با وجود امام،بر مردم تمام می شود و اگر در زمین جز دو نفر باقی نمانند،یکی حجت بر دیگری است. (3)شناخت امام و حجّت الهی و تعبّد و طاعت در برابر او شرط ایمان و اسلام است.با عبارتهای مختلف این حقیقت از زبان پیامبر و امامان روایت شده که هرکس بمیرد ولی امام زمان خود را نشناسد،یا امامی نداشته باشد،یا در اطاعت امامی نباشد،مرگ او مرگ جاهلیّت است.از جمله کلام نبوی که فرمود:«من مات و لیس له إمام فمیتته میته جاهلیّه». (4)

در دعای توسّل،تک تک چهارده معصوم را با عنوان«یا حجّه اللّه علی خلقه»یاد می کنیم،در دعای افتتاح،برای امیر مؤمنان تعبیر«و حجّتک علی خلقک»به کار رفته و در زیارت جامعۀ کبیره نیز از أئمه معصومین با تعبیر«و حجج اللّه علی أهل الدّنیا و الآخره» و«حججا علی بریّته»یاد شده است و از آنجا که برای یک مؤمن مکتبی،معیار در عمل و اندیشه،جنگ و صلح،فصل و وصل،برائت و ولایت،دوستی و دشمنی،همان«حجت الهی»است،پس باید حجت را شناخت و خود را با او تطبیق داد،نه جلو افتاد،نه عقب ماند،نه نافرمانی کرد،نه کوتاهی نمود،نه در کار او چون وچرا کرد.أئمّه،به دلیل صدق و تقوا و علم و عصمتشان و به سبب حجّت بودنشان،کلام عادی آنان حکم برهان دارد و از

1- 1) .اهل البیت فی الکتاب و السنّه،ص 357 تا 395.
2- 2) .همچنین کتاب«بحار الأنوار»،ج 23 بحث از امامت و حجّت و ویژگیهای حجج الهی است.
3- 3) .عنوان سه باب از بابهای کتاب الحجّه در اصول کافی(ج 1 ص 177 و 179).
4- 4) .اصول کافی،ج 1 ص 376 ح 2.