فرهنگ غدیر صفحه 217

حضرت علی علیه السّلام به شرطی مسؤولیت حکومت را برعهده گرفت که طبق حکم خدا و سیرۀ پیامبر خدا و آنچه خودش حق می شناسد و عدل می داند،رفتار کند.اجرای دقیق احکام قرآن و نداشتن کمترین سازش و مسامحه و تساهل در اجرای حق و عدل و مراعات کامل عدالت و پرهیز جدّی از تبعیض و مقابلۀ قاطع با فساد اداری و ستم و فحشاء از ویژگیهای حکومت آن حضرت بود.

حکومت علوی،هم ریشه و خاستگاه الهی و مشروعیّت دینی و مقبولیت مردمی داشت،هم به حقوق مردم و حقوق خدا پای بند بود،هم«عدالت اجتماعی»را در قاطعانه ترین صورتش اجرا می کرد،هم حدود آزادی های مشروع و سالم را پاس می داشت و هم با فتنه و بغی و براندازی و توطئه،مبارزه ای سرسختانه داشت.روش مالی آن حضرت و حفظ بیت المال و جلوگیری از سوءاستفاده های مالی دقیقا منطبق با حکم قرآن و رضای الهی بود.ازاین رو تحمّل«عدل علی»بر خیلی ها حتی نزدیکانش دشوار بود.آن حضرت،هرگز سوءرفتار و سوءاستفادۀ والیان و کارگزاران حکومتش را با مردم و از موقعیت خویش تحمّل نمی کرد و به هیچ قیمتی حاضر نبود در قلمرو حکومتش کمترین ستمی به کوچکترین و ضعیف ترین موجود روا شود.

قاطعیّت او را در عمل به حکم شرع،همگان می دانستند،ازاین رو فرصت طلبان و دنیاخواهان و امتیازجویان هرگز تمایل به روی کار آمدن او نداشتند.علی علیه السّلام به مخالفان حکومتش آزادی انتقاد می داد ولی توطئه و فتنه را برنمی تافت.نمونه اش تحمّل حرفهای خوارج تا وقتی بود که دست به فتنه و توطئه نمی زدند.در مرحلۀ فتنه انگیزی و محاربه با حکومت حق علوی،به آنان امان نداد و در جنگ نهروان چشم فتنه را درآورد.

حکومت در دیدگاه علی علیه السّلام وسیله ای برای اقامۀ حق و زدودن باطل و دفع ستم و اجرای عدالت بود و جز با این هدف،کمترین دلبستگی به زمامداری نداشت و آن را حتّی از یک لنگه کفش پاره یا آب بینی بز هم ناچیزتر می شمرد.معیار و مدار حکومت علوی را در منشور حکومتی او که به«عهدنامۀ مالک اشتر»شهرت یافته است می توان دید.آن حضرت،هم«احیای حق»را از هدفهای حکومت خویش می دانست،هم«تأمین سعادت مردم»را،هم«تحقّق عدالت»را،هم«تأمین امنیّت»را،هم«تحقّق وحدت»را،هم «تأمین رفاه عمومی»را،هم«حفظ کرامت انسانی»را،هم«نفی استبداد»را،هم«رابطۀ