فرهنگ غدیر صفحه 254

در اصل و ریشۀ آن نقلهای مختلف است:روایتی از علی علیه السّلام نقل شده که:جبرئیل نزد پیامبر آمد و خبر داد که در یمن،بتی از سنگ است که در قابی آهنین قرار دارد،بفرست تا نزد تو آورند،پیامبر مرا به یمن فرستاد.حضرت،بت را شکست و آهن آن بت را به شمشیر سازی دادیم تا دو شمشیر از آن ساخت،یکی به نام ذو الفقار،دیگری به نام مخذم،مخذم را پیامبر برداشت و ذو الفقار را به من داد. (1)

معنای ذو الفقار،یعنی شمشیری که دارای مهره ها باشد«گفته اند چون بر پشت ذو الفقار،خراش های پست و هموار بود،ازاین رو او را ذو الفقار گفته اند.» (2)از امام صادق علیه السّلام پرسیدند:چرا به آن شمشیر،ذو الفقار گفته اند؟فرمود:چون در وسط آن به طول شمشیر خطّی و نقشی شبیه مهره های پشت بود و به گمان اصمعی 18 مهره داشت. (3)در تاریخ ابو یعقوب هم آمده که طول آن هفت وجب و عرض آن یک وجب بود و وسط آن مانند مهره ها بود. (4)در حدیثی هم از امام صادق آمده:به این علت ذو الفقار می گفتند که هرکس را که علی علیه السّلام با آن شمشیر می زد،در دنیا از زندگی و در آخرت از بهشت،فقیر و تهیدست می شد. (5)

ناگفته نماند:در برخی نقلها و روایتها از امام رضا علیه السّلام هم آمده که ذو الفقار،شمشیری بود که جبرئیل آن را از آسمان برای پیامبر آورد و او هم به علی علیه السّلام بخشید و آیۀ وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِیدَ.. .اشاره به آن شمشیر است که از بهشت همراه آدم بر زمین آمد و پیامبران با آن با دشمنان خدا می جنگیدند،تا آنکه به حضرت امیر علیه السّلام رسید. (6)پس اینکه ذو الفقار، شمشیری دو سر بوده،بی اساس است.«ذو الفقار،مانند همۀ شمشیرهای عربی قدیم دو دم بوده ولی بعدها تصوّر کرده اند که نوک آن دو شاخه داشته است و در تصاویر آن را به

1- 1) .بحار الأنوار،ج 26 ص 211 و ج 42 ص 57.
2- 2) .لغت نامه،دهخدا.
3- 3) .بحار الأنوار،ج 42 ص 58،معانی الأخبار،ص 63،علل الشرایع،ص 160 ح 2،دائره المعارف تشیّع،ج 8.
4- 4) .بحار الأنوار،ج 42 ص 58.
5- 5) .همان.
6- 6) .همان،ص 57،معانی الأخبار،ص 63،امالی صدوق،ص 364(مجلس 48).