فرهنگ غدیر صفحه 274

آتاکم»و من لم یأس علی الماضی و لم یفرح بالآتی،فقد اخذ الزّهد بطرفیه». (1)زهد میان دو سخن قرآنی گرد آمده است،خداوند می فرماید:تا بر آنچه از دست داده اید غصّه نخورید و بر آنچه به شما می دهد خوشحال نشوید.هرکس بر از دست رفته ناراحت نشود و بر به دست آمده خوشحال نگردد،زهد را با هردو طرفش داراست.

علی علیه السّلام مظهر تام این صفت بود.برای رسیدن به قدرت و ریاست تلاش نمی کرد،با آنکه حاکم جهان پهناور اسلام بود،امّا ساده می زیست و ساده می خورد و می پوشید،به زر و سیم خطاب می کرد که:دیگری را بفریبید،می فرمود:دنیا را سه طلاقه کرده ام،حکومت در نظر او بی ارزش تر از لنگه کفش پاره بود،سیم وزری هم نمی اندوخت.عبادتش هم عاشقانه بود،نه تاجرانه یا غلامانه.نامۀ عتاب آمیزی که به عثمان بن حنیف والی بصره نوشت،گویای دیدگاه و عمل او دربارۀ زهد است(نامۀ 45 نهج البلاغه).از دسترنج خود غلامان بسیاری خرید و آزاد کرد،چاه و قناتهای متعدد حفر کرد و باغها و نخلستانها احداث نمود و همه را وقف فقرا کرد.

از پیامبر خدا پرسیدند:زاهدترین و فقیرترین مردم کیست؟حضرت فرمود:وصیّ و پسرعمو و برادر و تیغ برّان و شیر صف شکن من علی! (2)از قول عمر بن عبد العزیز نقل شده که:ما در این امّت پس از پیامبر خدا صلّی اللّه علیه و آله کسی را زاهدتر از علی بن ابی طالب نمی شناسیم. (3)همین که اموالی به دستش می رسید،فوری آنها را میان نیازمندان تقسیم می کرد.اهل لذّت جویی از دنیا نبود،از چرب و شیرین دنیا پرهیز داشت و خود را با محروم ترین افراد هم سطح می ساخت.فرمانداران و خانوادۀ خود را هم به پارسایی و زهد سفارش می کرد.

در نامه اش به عثمان بن حنیف،ضمن بیان گوشه ای از زندگی زاهدانه اش در عین حاکمیت و قدرت،افزوده است:«ألا و انّکم لا تقدرون علی ذلک،و لکن أعینونی بورع و اجتهاد و عفّه و سداد» (4)،شما قدرت و توان عمل به شیوۀ مرا ندارید،لیکن با

1- 1) .نهج البلاغه،صبحی صالح،حکمت 439.
2- 2) .مناقب،ج 3 ص 259.
3- 3) .محجّه البیضاء،ج 4 ص 190.
4- 4) .نهج البلاغه،نامۀ 45.