فرهنگ غدیر صفحه 31

به ذرّه،گر نظری لطف بو تراب کند به آسمان رود و کار آفتاب کند

اقبال لاهوری هم در مثنوی«مسلم اوّل،شه مردان علی»می گوید:

خاکم و از مهر او آیینه ام می توان دیدن نوا در سینه ام...

مرسل حق کرد نام بو تراب حق،ید اللّه خواند در امّ الکتاب

هرکه دانای رموز زندگی است سرّ اسمای علی داند که چیست

خاک تاریکی که نام او تن است عقل از بیداد او در شیون است

شیر حق این خاک را تسخیر کرد این گل تاریک را اکسیر کرد

مرتضی کز تیغ او حق روشن است بو تراب از فتح اقلیم تن است

هرکه در آفاق گردد بو تراب بازگرداند ز مغرب،آفتاب (1)

که اشاره به حدیث ردّ الشمس است و در شعر«سوسی»آمده است:

انا و جمیع من فوق التّراب فدی لتراب نعل ابی تراب (2)

-القاب و کنیه های علی علیه السّلام.

ابو طالب

پدر ارجمند حضرت علی علیه السّلام،که نامش عمران بود و بزرگ قریش و زعیم مکّه به شمار می رفت و شخصیت اجتماعی او نزد عرب بالا بود.پس از فوت عبد المطلب،حامی و سرپرست برادرزاده اش حضرت محمّد صلّی اللّه علیه و آله شد و در سفرهای تجاری او را با خود همراه می برد و از وی مواظبت کامل می کرد،چون هم مقام والای برادرزاده را می دانست،هم از دشمنی دشمنان نسبت به آن حضرت باخبر بود.وقتی رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله به نبوت مبعوث شد،حمایت ابو طالب یکی از قوی ترین پشتوانه های وی بود و همۀ توان او در راه محمّد صلّی اللّه علیه و آله و دین او صرف شد،هرچند صلاح نمی دید گرایش خود را به اسلام،علنی و اظهار کند،ولی در باطن به اسلام ایمان آورده بود و این از اشعار، (3)عملکرد،مواضع و زندگی او آشکار است.پیامبر خدا،سال از دست دادن او را به عنوان فقدان قوی ترین

1- 1) .کلیات اقبال لاهوری،ص 115.
2- 2) .مناقب،ج 3 ص 112.دربارۀ این کنیه از جمله ر.ک:فصلنامۀ«وقف،میراث جاویدان»،شمارۀ 13 ص 168،مقالۀ «کنیۀ ابو تراب،افتخار امیر المؤمنین».
3- 3) .اشعار او در«دیوان ابی طالب بن عبد المطلب»،تحقیق شیخ محمّد حسن آل یاسین گرد آمده و چاپ شده است.