فرهنگ غدیر صفحه 358

ظلم به علی علیه السّلام-مظلومیّت علی علیه السّلام

ظلمه

به معنای ظالمان و ستمگران.از دیدگاه شیعی،به حکومتها و حاکمانی که منصب رهبری و خلافت را که خاصّ أئمّۀ اهل بیت علیهم السّلام است،غصب کردند و به خاندان پیامبر و شیعیانشان ستم روا داشتند،خلفای اموی و عباسی و دودمانهای ظالم دیگر گفته می شود.

سفارش امامان،دوری گزیدن از دربارهای ظالمان و«مبارزۀ منفی»با خلفای جور بود.

داستان نهی امام کاظم علیه السّلام نسبت به صفوان جمّال برای کرایه دادن شترانش به هارون الرشید،حتّی برای سفر حج که مشهور است یک نمونه از آن است. (1)دیدگاه عدالتخواهانۀ تشیّع،با حکومت جور سر ناسازگاری داشته و هرگونه همکاری با آن را حرام می داند.در کتابهای فقهی،عناوینی چون:حکومت جور،حاکم جائر،ظلمه،اعوان الظّلمه و ابوابی چون«حرمت مسؤولیت پذیری از سوی حکومت ظالم»دیده می شود. (2)مردی از امام صادق علیه السّلام پرسید:کسانی از شیعه وارد دستگاه حکومتی می شوند،برای آنان کار می کنند و هوادار آنان می شوند.حضرت فرمود:«لیس هم من الشّیعه،و لکنّهم من أولئک» (3)،آنان شیعه نیستند،بلکه از همانانند!

این دیدگاه از آنجا سرچشمه می گیرد که حکومت و خلافت،باید در تداوم رسالت و در مسیر«ولایت اللّه»باشد و مجری احکام الهی گردد.مشروعیّت چنین حکومتی با نصّ خاص یا به نیابت عامّ است.از دیدگاه أئمّه،حتّی منصبهایی چون امامت جمعه و نماز عید، خاصّ برگزیدگان و خلفای الهی است که دیگران با قهر و غلبه آن را تصرّف کرده و حکم خدا را تغییر داده و کتاب الهی و فرائض دین را پشت سر انداخته اند.امام سجاد علیه السّلام از این ظلم یاد می کند و دشمنان اهل بیت را لعنت می کند. (4)-غصب خلافت.

1- 1) .حیاه الامام موسی بن جعفر علیه السّلام،ج 2 ص 266،وسائل الشیعه،ج 12 ص 131.
2- 2) .مکاسب شیخ انصاری،باب«حرمه الولایه من قبل الجائر»،«المکاسب المحرّمه»امام خمینی،ج 2 ص 105(الولایه من قبل الجائر).
3- 3) .وسائل الشیعه،ج 12 ص 138.ر.ک:«باب تحریم معونه الظالمین»،وسائل الشیعه،ج 12 ص 127.
4- 4) .صحیفۀ سجّادیه،دعای 48(...اللّهم انّ هذا المقام لخلفاءک و اصفیاءک و مواضع أمناءک...)