فرهنگ غدیر صفحه 370

عدل علی علیه السّلام

عدالت و برخورد یکسان با مردم از سوی دستگاه حکومتی و مراعات حقوق انسانها و پرهیز از ستم و تبعیض از نشانه های عادلانه بودن یک حکومت است.«عدل علی»در دورۀ خلافتش از بارزترین ویژگیهای ارزشمند حکومت علوی بود که در همۀ ادوار تاریخ ضرب المثل و الگو گشته است.این عدالت،در زمینۀ محاکمه و داوری،کیفر مجرمان، تقسیم بیت المال،اجرای حدود الهی و تأمین رفاه برای مردم مشهود بود.سخنان آن حضرت و سیرۀ حکومتی وی،ترسیم کنندۀ این عدالت است.در عهدنامۀ مالک اشتر، حاکمیت عدل را مایۀ چشم روشنی والیان و حاکمان می شمارد:(انّ أفضل قرّه عین الولاه إستقامه العدل فی البلاد...)و به رفع زمینه های سوءاستفادۀ نزدیکان و خلوت نشینان فرمان می دهد:(ثمّ إنّ للوالی خاصّه...)و به مراعات حال و رعایت حقوق طبقات مستضعف و محروم و درماندۀ جامعه توصیه می کند(اللّه اللّه فی الطّبقه السّفلی...). (1)

در اولین سخنرانی خویش پس از بیعت مردم با وی،بر مساوات همگان در برابر حق و اجرای عدالت تأکید دارد(و إنّما أنا رجل منکم...) (2)و اعلام می کند که همۀ ثروتهای به ناحق گرفته شده را به بیت المال باز خواهد گرداند(الا و انّ کلّ قطیعه اقطعها عثمان...) (3)و از تبعیضها و بی عدالتیها و غارت بیت المال در دورۀ حکومت عثمان بشدّت انتقاد می کند. (4)

و اعلام می کند که حکم خدا را بدون تفاوت بین خویش و بیگانه و دور و نزدیک،اجرا خواهد کرد،هرچند مجرم،فرزندان خودش باشند:(و اللّه لو انّ الحسن و الحسین...) (5)وی، بی تفاوت نبودن در برابر طبقاتی بودن جامعه را عهدی می داند که خداوند از آگاهان گرفته است:«و ما أخذ اللّه علی العلماء...» (6)و در طول زمامداری هم با تلاش و قاطعیّت برای ایجاد توازن و تعادل در سطح معیشت افراد و تأمین رفاه نسبی برای همگان می کوشد و این را از نتایج عدل علوی می شمارد.در توصیف جامعۀ علوی در کوفه می فرماید:در کوفه

1- 1) .نهج البلاغه،نامۀ 53،خطاب به مالک اشتر.
2- 2) .شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید،ج 7 ص 36.
3- 3) .نهج البلاغه،خطبه 15.
4- 4) .همان،خطبه 3(شقشقیّه).
5- 5) .همان،نامۀ 41.
6- 6) .همان،خطبۀ 3.