فرهنگ غدیر صفحه 373

عرفان علوی

عرفان ناب اسلامی که در معرفت خدا و هستی و حرکت در مسیر عبودیّت و تعبّد محض در برابر مکتب وحی است،در سیرۀ اهل بیت علیهم السّلام و حیات حضرت امیر علیه السّلام متجلّی است.هرچه مرتبۀ معرفت کسی بالاتر و تسلیم او در برابر امر حق بیشتر باشد،او عارف تر است و کیست که در معرفت و عبادت و محبّت به علی علیه السّلام برسد؟

عرفان علوی،هم در معرفت به مرتبۀ شهود رسیدن است که بالاتر از برهان عقلی است،هم در اطاعت به رتبۀ عشق رسیدن است که فراتر از انجام فرمان برای اسقاط تکلیف است.امام علی علیه السّلام خدایی را که می پرستید،با چشم دل می دید«لم أعبد ربّا لم أره»هم قیامت را با همان دید،مشاهده می کرد و هم خدا را با هرپدیده و قبل و بعد از هرچیز می دید،خدا را برتر از هرچیز می دید و در برابر عظمت خدا چیزی در نگاه او عظیم نبود.وی به راستی معتقد بود که«اللّه اکبر».

مبدأشناسی امام علی علیه السّلام شاهدانه بود و با شهود قلبی خدا را دیده و شناخته بود و می پرستید،هم معادشناسی او شاهدانه بود و در همین دنیا مقامات متقین را در بهشت و درکات فاسقان را در دوزخ مشاهده می کرد و تعبیر«لو کشف الغطاء ما ازددت یقینا» (1)حاکی از چنین بصیرتی بود.رسالت شناسی او هم عارفانه بود و آنچه را پیامبر می دید و می شنید،او هم می دید و می شنید«أری نور الوحی و الرّساله و أشمّ ریح النّبوّه» (2)و پیامبر خدا هم به او فرموده بود:«إنّک تسمع ما أسمع و تری ما أری،الاّ أنّک لست بنبیّ». (3)آن حضرت،فرشتگان را می دید و عالم ملکوت را مشاهده می کرد،به حقانیت دین و وحی،ایمانی روشن و شفّاف و یقینی بی تزلزل داشت و می فرمود از آن لحظه که حق را نشانم دادند،هرگز شک نکرده ام:«ما شککت فی الحقّ مذ أریته». (4)عبادت او هم عارفانه و شاهدانه بود و فارغ از بیم دوزخ و شوق بهشت، (5)و چنان در نماز مجذوب حق می شد که

1- 1) .بحار الأنوار،ج 40 ص 153.
2- 2) .نهج البلاغه،خطبۀ 192(قاصعه).
3- 3) .همان.
4- 4) .همان،خطبه 4.
5- 5) .همان،حکمت 237.